|
Een van de excursies die niet bij de reis inbegrepen zijn, is een boottocht
naar de schilderachtige eilanden Murano en Burano die een kilometer of zo
verderop in de noordelijke lagune liggen. We hebben een eigen boot tot onze
beschikking, veel te groot voor ons inmiddels enigszins gedecimeerde gezelschap.
Onderweg varen we voorbij het eiland San Michele, dat gereserveerd is als
begraafplaats van de stad; het is met cipressen begroeid en geheel ommuurd. Veel
bekende kunstenaars van allerlei nationaliteiten liggen hier begraven, o.a. Ezra
Pound en Igor Strawinsky. Even verderop ligt een van de oudst bewoonde eilanden
van de streek, Torcello. De basiliek die daar ligt stamt uit het jaar
1000 en is van grote kunsthistorische waarde (zegt men). Er wonen nog maar 60 mensen op dit
eiland (vroeger bijna 30.000!); het is namelijk in de lagune aan het wegzakken.
Torcello (nabij Venetië)
Fascinerend eiland in de lagune van Venetië met een
zeer oude basiliek
“Een vriend kwam langs in zijn
kleurige vissersboot van Torcello en nodigde ons uit mee te varen."
Erica Jong, A City of Love and Death: Venice (1986)
Twee eeuwen
voordat met de bouw van het eerste Dogepaleis werd begonnen en lang
voordat handelaren marchandeerden op de Rialtobrug, bestond er al
een nederzetting op een vlakke zandbank in het noorden van de
Venetiaanse lagune: Torcello. Invallen van Hunnen en later Lombarden
verdreven de mensen in de 5e en 6e eeuw van het vasteland naar de
eilandjes in de lagune. De permanent bewoonde status van Torcello
werd bevestigd toen bisschop Mauro van Altino hier in 639 de
basiliek Santa Maria Assunta stichtte. Men schat dat er aan het
begin van de 16e eeuw circa 20.000 mensen op Torcello woonden, maar
de neergang was toen al begonnen - men verruilde de verzilte kanalen
en malariamoerassen steeds vaker voor de groeiende stad Venetië. De
basiliek, de aangrenzende kerk Santa Fosca en nog enkele gebouwen
vormen de laatste resten van een ooit bloeiende eilandstad.
De originele
opzet van de basiliek is grotendeels intact gebleven en omvat
diverse vroege elementen - de ronde doopkapel die de ingang vormt
(en niet aan de zijkant staat zoals in latere kerken), de diaconic
mozaïeken en de gerestaureerde altaartafel - maar de trots van de
kerk, heel verrassend op deze afgelegen plek, zijn de mozaïeken.
Langs de westmuur ziet u een Kruisiging, een Opstanding en een
imposant Laatste Oordeel, voltooid in de 13e eeuw. Het ontroerendst
is echter de stralende gouden Maagd Maria boven de apsis aan de
oostkant. Ze is de Madonna Teoteca, de draagster van God,
vermoedelijk een meet dan zevenhonderd jaar oude schepping van
Griekse kunstenaars.
Torcello's
simpele, kunstzinnige schoonheid vormt een krachtige herinnering aan
een tijd en een plek waar de kerk zowel sterk tot Byzantium als tot
Rome behoorde. Torcello is nu stil en verlaten, maar tussen de
eenzame moerassen kunt u ervaren uit welk vochtig isolement ooit de
stad Venetië groeide. |
Murano is ons eerste doel. Eigenlijk is het net als
Venetië zelf een cluster van kleine eilandjes die door bruggetjes met elkaar
zijn verbonden. Al sinds 1291 is het een centrum van glasblaaskunst. Natuurlijk
maken we er een demonstratie van een glasblazer mee; we hebben bewondering voor
het vakmanschap van de blazer en Clim laat zich dan ook verleiden tot de aankoop
van een glazen zwaan. Verder is Murano niet zo interessant, het is een zwakke
afspiegeling van Venetië, alleen niet zo duur, zo druk en zo goed onderhouden.
We drinken er koffie en bier in een echte volkskroeg in een achterafwijk tussen
vissers en handwerklieden.
Burano bevalt ons beter, hoewel het in feite niet
meer is dan een verzameling aantrekkelijk geschilderde huisjes aan schone
kanalen. Het is van verre al te herkennen aan de zwaar hellende toren van zijn
kerk. Op het eiland, dat zwaar leunt op de uitgaven van toeristen, is de
kantwerkkunst geconcentreerd. Na een rondgang door de fotogenieke straatjes
strijken we neer in het hoofdkwartier van de socialistische partij. Daar eten we
een broodje en neemt Jos een pittige grappa. Clim houdt het wijselijk bij bier,
eenkennig als hij is.
|
GLASEILAND MURANO
Een must bij ieder
bezoekje aan Venetië: de korte oversteek per Vaporetti of speedboat
naar het glaseiland Murano. Want alleen hier staan de glashutten
waar al dat prachtige kunstglas wordt gemaakt. Van vazen tot
kroonluchters, van spiegels tot sieraden, van drinkglazen tot
sculpturen.
De geschiedenis
van het wereldberoemde Murano glas gaat meer dan duizend jaar terug.
In 982 wordt voor het eerst de naam vermeld van een glasmaker,
Domenico uit Venetië. De grondstoffen zijn hoogstwaarschijnlijk via
Byzantium aangevoerd. Samen met kostbare producten als zijde,
edelmetalen en edelstenen. Het is glas op sodabasis dat een
bijzondere helderheid heeft. Heel anders dan het robuuste
gebruiksglas uit Midden Europese streken. In de 16e en
17e eeuw nog eens aangevuld met het briljante kristallen
loodglas. De fragiliteit, schittering en het kleurgebruik hebben
Murano - glas dan allang tot een geliefd artikel aan de
vorstenhoven gemaakt.
Eind 13e
eeuw worden de glasovens op last van het stadsbestuur
geconcentreerd op Murano, uit oogpunt van brandpreventie. De
inwoners van Murano buiten hun economische machtspositie slim uit
en bedingen speciale privileges. Zo blijven ze officieel inwoners
van de stadsstaat Venetië wat hen toegang geeft tot de hoogste
bestuurlijke ambten. Het vak van glasblazer had onbetwist een hoge
status. Dochters van glasmeesters kregen het recht in te trouwen in
de Venetiaanse adel, inclusief het vererven van de titel. Het
ambacht en de bijbehorende rechten werden bovendien beschermd door
het 'Gouden boek'. Vanaf 1605 werden hierin de stambomen van
glasbewerkende families opgetekend, wat hen onderscheidde van de
golf aan gelukszoekende immigranten.
De glaskunst vindt
haar voorlopig hoogtepunt in de elegantie van de Italiaanse
renaissance. De meesters ontwikkelen nieuwe en complexe technieken
zoals filigraan, inlegwerk en craquelé. Handgeblazen modellen worden
gecombineerd met de applicatie van glasdraden en soms het gebruik
van gietvormen. Decorateurs bereiken een hoge graad van raffinement
in glasbeschildering en graveerkunst, nog altijd te zien aan de
rijk bewerkte spiegels. De 18e eeuw brengt samengestelde
objecten zoals de weelderige kroonluchters. De 19e eeuw
staat in het teken van verbeterde kleurreceptuur: bont geschakeerde
glaspasta's, melkglas en heldere tinten als aquamarijn en
robijnrood. Het pure glasblazen wordt aangevuld met nieuwe
interpretaties van het aloude glasmozaïek en emailleerwerk (kralen)
en het gebruik van mallen waarin een lap glas wordt neergevleid (murrina).
Vanaf de jaren '20 van de 20e eeuw begint de samenwerking
met externe ontwerpers. Daarmee zoekt de handwerktraditie van Murano
aansluiting bij de wereld van moderne kunst en design. Barovier &
Toso, Carlo Moretti en Barbini zijn vandaag de dag de bekendste
namen als het gaat om artistiek kunstglas.
|
  
 |
