Trevifontein

De Trevifontein is ontworpen door Nicola Salvi en gebouwd in de 18de eeuw. Het is een voorbeeld van de hoge barok. Beelden van goden en paarden sieren de fontein, en de twee Tritons aan weerskanten van Neptunus, de Romeinse god van de zee, lijken klaar te staan om zijn gevleugelde strijdwagen voort te trekken. Volgens de traditie keert iemand die een muntje in de fontein gooit, ooit terug naar Rome.

Barokfontein waar bezoekers een wens doen, terwijl ze muntjes in het water gooien

De 26 meter hoge en 20 meter brede Fontana di Trevi (Trevifontein) domineert het kleine Palazzo Poli in Rome’s Treviwijk. De witmarmeren fontein is een fraai voorbeeld van weelderige barokvormen tegen de achtergrond van de gevel van het Palazzo Poli. Het water voor de fontein komt van de Salonebronnen, 22 km buiten Rome en wordt aangevoerd door het aquaduct Aqua Virgo, gebouwd in het jaar 19 v.Chr.

Het idee voor de fontein stamt uit 1629, toen Paus Urbanus VIII de beeldhouwer en architect Gianlorenzo Bernini opdracht gaf een aantal ontwerpen te maken. Bernini koos de locatie op het plein tegenover wat toen de residentie van de paus was en nu die van de Italiaanse president. Na de dood van de paus in 1644 werd het project echter afgeblazen. Paus Clemens XII blies het plan nieuw leven in en de uiteindelijke fontein was een ontwerp van de architect Nicola Salvi. Salvi deed in 1730 mee aan een door de paus uitgeschreven ontwerpwedstrijd voor de fontein, maar verloor van zijn rivaal de Florentijnse architect Alessandro Galilei. Salvi kreeg echter toch de opdracht omdat het publiek eiste dat een plaatselijke man het ontwerp zou maken. De bouw begon in 1732 en werd in 1762 voltooid door Giuseppe Pannini na de dood van zowel Salvi als de paus.

In het midden staat een beeld van de zeegod Neptunus, afgebeeld in een door zeepaarden getrokken, schelpvormige wagen. In de nissen aan weerskanten staan beelden van de Overvloed en de Gezondheid. Boven de beelden bevinden zich bas-reliëfs met de geschiedenis van Rome’s aquaducten. Het is een populair gebruik, gebaseerd op een oude legende, om muntjes in de Trevifontein te gooien. De bezoeker die één munt over zijn schouder gooit, komt ooit terug naar Rome. Bij de tweede munt mag u een wens doen.

Monument voor Victor Emanuel II

Majestueus monument van wit marmer,
symbool van de eenwording van Italië

Dit robuuste gebouw, in 1885 ontworpen door Giuseppe Sacconi en ingewijd in 1911, is een eerbewijs aan de eenwording van Italië en aan Victor Emanuel II. Als koning van Piemonte, Savooie en Sardinië van 1849 tot 1861, en vele jaren leider van een beweging voor een verenigd Italië slaagde Victor Emanuel er in 1860 in het grootste deel van Noord- en Midden - Italië bij zijn koninkrijk Piemonte - Sardinië te voegen. Zo was het koninkrijk Italië formeel een feit, met Victor Emanuel als de eerste heerser. Ondanks zijn inzet bleef Venetië tot Oostenrijk behoren, terwijl de Pauselijke Staten en het koninkrijk van beide Siciliën afzonderlijke gebieden bleven. Pas na enkele jaren strijd gaf Oostenrijk Venetië op en verlieten de Franse legers Rome, dat in 1871 tot de hoofdstad van het verenigde Italië werd uitgeroepen. Voor het eerst in duizend jaar was het Italiaanse schiereiland vrij van de aanwezigheid van een vreemde macht.

Het witmarmeren monument is bijna overal in de stad zichtbaar. Het heeft een weidse trap, Korinthische zuilen, fonteinen en twee gevleugelde beelden van de Overwinning op het dak, elk met een strijdwagen. Victor Emanuel is afgebeeld in brons op een enorm paard. Het gebouw bevat het Graf van de Onbekende Soldaat en het Museum van de Italiaanse eenwording.

Het monument wordt vaak afgeschilderd als te groot en te pretentieus. Men noemt het wel de 'bruidstaart' of 'typemachine' (een bijnaam van de Amerikanen uit 1944). Ook de voorgeschiedenis was omstreden, want een stuk Capitolijnse heuvel en een middeleeuwse wijk werden ervoor afgebroken. Niettemin blijft het een eerbetoon aan een groots moment in de Italiaanse geschiedenis. Mussolini had zijn officiële residentie in het naburige Palazzo Venezia en hield veel redevoeringen vanaf een balkon dat uitkeek over de Piazza Venezia.

PANTHEON

Van de tempels die de stad rijk is, is het Pantheon een van de best bewaarde en mooiste. Het Pantheon, zoals de naam zegt ‘een tempel gewijd aan alle goden’, werd oorspronkelijk door Agrippa, mederegent van keizer Augustus, ongeveer 25 v.C. gebouwd, maar onder keizer Hadrianus tussen 118 en 128 n.C. ingrijpend verbouwd. Het bestaat uit een rechthoekige voorhal en een rotonde die door een koepel is overdekt. De hoogte en de middellijn van de rotonde bedragen beide ca. 43 m. In de muur bevinden zich een ingangsboog en zeven, ronde en recht-hoekige, nissen. De koepel heeft een cassettenplafond met in het midden een opening van ca. 9 m waardoor het daglicht binnenvalt.

Gebouwd als tempel voor alle goden en befaamd
om de reusachtige, intacte koepel

Het Pantheon staat aan de Piazza della Rotonda en valt op vanwege de koepel die wordt beschouwd als een van de hoogstandjes van Romeinse bouwkunst - alleen al omdat hij na tweeduizend jaar nog intact is ondanks de moerassige ondergrond.

De binnenkant bestaat uit een enorme ronde ruimte met een vloer van graniet en geel marmer, en een halfronde koepel. De hoogte van de vloer tot de 43,3 meter hoge top van de koepel is precies gelijk aan de diameter, zodat een volmaakte halve bol wordt gevormd. Het daglicht valt naar binnen door een ronde opening - het oog (oculus) genaamd - in de top van de koepel.

Het Pantheon werd rond het jaar 120 gebouwd in opdracht van keizer Hadrianus op de plek van een tempel van de Romeinse staatsman en generaal Marcus Agrippa uit 27 v.Chr. Agrippa's gebouw werd in 80 n. Chr. door brand verwoest, maar zijn naam staat boven de ingang van Hadrianus' elegante bouwwerk, dat in zijn tijd heel vooruitstrevend was en deed denken aan een Griekse tempel. 'Pantheon' betekent 'tempel van alle goden' en het gebouw was oorspronkelijk opgedragen aan de goden van de oude Romeinen. De Byzantijnse keizer Phocas gaf de tempel in 609 aan paus Bonifacius IV, die er de christelijke kerk Santa Maria ad Martyres van maakte. Op het forum van Rome werd een zuil opgericht ter ere van Phocas' geschenk,

In de loop der eeuwen werd het gebouw leeggeroofd en beschadigd en in 663 verloor het zijn vergulde bronzen dakpannen toen de Byzantijnse keizer Constans II het plunderde. Paus Urbanus VIII haalde de bronzen balken uit het plafond van het portiek om er kanonnen mee te gieten voor de Engelenburcht als deel van zijn plannen om de pauselijke burcht verder te versterken. Het Pantheon diende ook als grafkelder en bevat de lichamen van twee Italiaanse koningen en van renaissanceschilders en -architecten, onder wie Rafael.

Bernini, Giovanni Lorenzo

Bernini, Giovanni Lorenzo (Napels 7 dec. 1598 – Rome 28 nov. 1680), Italiaans beeldhouwer, architect, tekenaar en schilder, de grootste beeldhouwer van de Romeinse barok, was zoon en leerling van Pietro Bernini. Zijn vroege werken, o.a. David (1619, Gall. Borghese, Rome) en Neptunus (1620, Victoria and Albert Museum, Londen), tonen reeds duidelijk typische barokelementen: zin voor het picturale, invloed van de klassieke kunst, beweging en beweeglijkheid, heftige gemoedsaandoeningen, grote aandacht voor naturalistische weergave. Tussen 1623 en 1640 vervaardigde hij het beroemde bronzen baldakijn in de St.-Pieter te Rome en een reeks realistische portretbustes.

Een reeks werken voor de St.-Pieter volgde, zoals de gigantische Longinus (1632–1638), die in een pathetisch gebaar de armen heeft gestrekt. Van fundamentele betekenis voor de ontwikkeling van het grafmonument in de 17de eeuw is het monument van paus Urbanus VIII, Bernini's mecenas (1642–1647, St.-Pieter, Rome), waarin Bernini een harmonisch evenwicht bereikte tussen de architectonische en de plastische onderdelen. In de beroemde groep Extase van de H. Teresia (1644–1652, S. Maria della Vittoria, Rome), die deel uitmaakt van een geraffineerde architectonische compositie, is de pathetiek tot een hoogtepunt gevoerd. Intussen creëerde Bernini ook een aantal unieke ontwerpen voor fonteinen (Fontana del Tritone, 1640, Piazza Barberini, Rome; Fontana dei quattro fiumi, 1647, Piazza Navona, Rome), waarbij het element van het stromend water met de architectonische en plastische onderdelen één geheel vormt.

Van Bernini's reis naar Frankrijk in 1665 is het belangrijkste overgebleven werk de geïdealiseerde portretbuste van Lodewijk XIV (Versailles), die het voorbeeld werd voor de Franse portrettisten tot in de 18de eeuw. Van zijn vele belangrijke werken uit de latere periode kunnen worden genoemd: de cathedra van St.-Pieter (1657–1666), het ruiterstandbeeld van keizer Constantijn (1654–1670, Vaticaan), het grafmonument van paus Alexander VII (1671–1678, St.-Pieter, Rome). Bernini was virtuoos in de technische behandeling van marmer en brons.
Niet minder belangrijk is zijn architectonisch oeuvre. Aanvankelijk werkte hij vaak met anderen samen, zoals met Carlo Maderno aan het Palazzo Barberini (1625–1633, Rome), waarvan het ontwerp van de hoofdgevel vrijwel zeker van hem is. Zijn eigen stijl vond hij pas later, zoals in de beroemde colonnade rondom het St.-Pietersplein te Rome (1656–1667) en in de Scala Regia (1661, Vaticaan), een perspectivisch meesterstuk. Bernini vermeed bewust abrupte overgangen; hij gebruikte bij voorkeur vloeiende vormen.

De kunst van Bernini is niet alleen een vorm, maar ook de uitdrukking van een intens beleefd en met alle middelen nagestreefd ideaal: de toeschouwer fysiek en emotioneel het onzichtbare in, buiten en boven het zichtbare te doen voelen en beleven. Zijn betekenis voor de kunst van de barok is nauwelijks te overschatten. Talrijke begaafde leerlingen hebben zijn stijl in en buiten Italië verspreid.