|
Portugal algemeen
 Geografie
Het vasteland bestaat uit de westrand van het Spaanse tafelland, dat gebied gaat
in Portugal naar het westen toe in brede kustvlakten over. Hierdoor heeft het
land een opvallend gevarieerd landschap, dat sterk afwijkt van Spanje, de rivier
de Taag (Tejo) vormt de belangrijke scheidslijn in het landschap. Ongeveer de
helft van het gebied ten noorden van de Taag ligt boven de 400 m.
Het land ten zuiden van de rivier bereikt op slechts zeer weinig plaatsen die
hoogte. Het noorden is heuvelachtig en bergachtig en ligt gemiddeld op 500 - 800 m
hoogte. De hoogste toppen komen voor in de centrale Serra da Estrela, een van
noordoost naar zuidwest lopende bergketen die tot een hoogte van bijna 2000m
reikt en uitloopt tot bij de monding van de Taag. De vallei van de Taag is een
vlak gebied. De 800 km lange kustlijn is voor het grootste deel vlak en zanderig
en vaak omzoomd met duinen die lagunes omsluiten. In de buurt van Lissabon met
bij Cabo de Roca het meest westelijke punt van Europa en bij Cabo de São Vicente
bevinden zich rotsachtige stukken.
De grootste rivieren de Minho, de Douro, de Taag en de Guadiana vinden allen hun
oorsprong in Spanje. De Mondego en de Sado zijn de voornaamste rivieren die
geheel binnen de landsgrenzen stromen.
Klimaat
Ondanks de invloeden van de betrekkelijk koude Atlantische Oceaan is het
overheersende klimaattype mediterraan. Tegenover koele, regenachtige winters
staan hete, droge zomers, met een duidelijk verschil tussen het noorden en het
zuiden. In het noorden, waar de naar de wind gekeerde berghellingen jaarlijks
2540 mm regen ontvangen, heerst een duidelijk regenschaduweffect. In geheel
Portugal ten zuiden van de Taag valt minder dan 813 mm, en in het oosten van
Algarve minder dan 406 mm. De winden zijn over het algemeen westelijk en langs
de kust van de noordelijke provincie Minho komt vaak zeemist voor. De
tegenstelling in temperatuur tussen de kust en het binnenland is groot. Langs de
kust liggen de wintertemperaturen tussen 10 en 12 °C (in het zuiden hoger) en in
het binnenland tussen 4 en 7 °C. Aan de kust bedragen de zomertemperaturen
gemiddeld 20-24 °C en in het noordelijke binnenland 18 °C. De warmste maand is
augustus in het binnenland kunnen de temperaturen dan oplopen tot boven de 40
graden.
GESCHIEDENIS
Oudheid
De oudste sporen van mens en beschaving zijn uit 8.000 voor Christus. Kelten en
Lusitaniërs zijn de eerste belangrijke bewoners geweest voor Portugal. De
Romeinen kwamen aan het begin van de tweede eeuw voor Christus in Portugal en
bleven er meer dan 600 jaar. Aanvankelijk ontmoetten ze veel tegenstand, vooral
van de zijde van de weerbare Lusitani. In 27 voor Christus verdeelde Augustus
het Iberisch Schiereiland in drie provincies. Tarraconensis (oosten en noorden),
Baetica (zuiden) en Lusitania (westen).De laatstgenoemde provincie viel niet
helemaal samen met het grondgebied van het huidige Portugal. Sporen van de
Romeinen zijn er nog in de vorm van wegen en bruggen en plaatsen als Évora en
Coimbra. Ook de Portugese taal stamt af van het Latijn.
De Moren
Na een korte overheersing van de Germanen kwam de volgende inval van betekenis,
die van de Moren. Gebruik makend van de verdeeldheid van de Germaanse
overheersers stak de Moorse veldheer Tarik in 711 naar Spanje over en even later
ook het huidige Portugal. Binnen tien jaar waren de Moren meesters van het
schiereiland, op enige onherbergzame streken van het bergachtige Asturië na. De
heerschappij van de Moren heeft eeuwenlang geduurd en is in Portugal van grote
betekenis geweest. Vooral in zuid- en Midden- Portugal was de Moorse invloed
groot. Algarve is een Moors woord wat het westen betekent. De Moren brachten de
Islamitische cultuur met zich mee. Voedsel en bouwkunst vertonen nog steeds
Moorse trekken.
Het Bourgondische Huis
Na veel strijd werd en met behulp van de kruisvaarders viel Lissabon in 1147 in
handen van Alfonso I Henriques (1139-1185).Hij nam de koningstitel aan, die na
veel strubbelingen door Castillië en Rome erkend werd. Zijn opvolgers,
beurtelings Sancho en Alfons geheten, breidden het gebied uit en wisten zich als
soevereine vorsten te handhaven. Alfons III veroverde in 1249 de laatste
bolwerken van de Moren in de Algarve. Hiermee kreeg Portugal zijn huidige
landsgrenzen. Het huis sterft uiteindelijk uit door een gebrek aan mannelijke
troonopvolgers.
 Het Huis van Avis
Tijdens de verwikkelingen na het uitsterven van het huis van Bourgondië lieten
een aantal buren hun begerig oog vallen op Portugal. Maar zowel de burgerij als
de adel lieten dit niet gebeuren. Veldheer Nuno Alvares Pereira zorgde er voor
dat in 1385 een bastaard op de troon kwam Joao I. Met de nieuwe koning ontstond
het huis van Avis.
Zijn zoon Hendrik de Zeevaarder (1394-1460) heeft de grondslag gelegd voor het
Portugese imperium. Bij zijn dood waren Madeira en de Azoren al ontdekt en waren
de Portugezen in Afrika al tot Siërra Leone doorgedrongen. Portugal was de
voornaamste maritieme mogendheid van Europa geworden. De belangrijkste
ontdekkingsreizigers waren Vasco da Gama (hij ontdekte de zeeweg naar India,
waar hij in 1498 voet aan wal zette) en Pedro Alvares Cabral (hij ontdekte
Brazilië in 1500. Dit vond plaats onder het bewind van Manuel I (1495-1521).
Hierna raakte Portugal langzaam in verval. Na een mislukte veldtocht tegen de
Moren in Marokko in 1578 namen de Spanjaarden in 1580 de macht over.
Spaanse overheersing
Filips II was vrij loyaal in de erkenning van de Portugese autonomie, maar de
vijanden van Spanje, vooral de Republiek, gingen ertoe over Portugal eveneens
als vijand te beschouwen. De Oost-Indische Compagnie veroverde grote delen van
het Portugese imperium in het oosten, de West-Indische Compagnie nestelde zich
in Noordoost -Brazilië. Ook was het noodlottig voor Portugal dat het betrokken
werd in de talrijke oorlogen van Spanje met andere Europese mogendheden.
Economisch en sociaal raakte het land steeds meer uitgeput, vooral onder Filips
III en IV, die Portugal eenvoudig als een provincie van Spanje beschouwden. Maar
het Portugese nationalisme kwam steeds meer in verzet tegen de onderdrukking en
uitbuiting. Eind 1640 maakte een kleine groep van samenzweerders een eind aan de
Spaanse overheersing. Dit werd door het overgrote deel van de bevolking
geestdriftig toegejuicht. De hertog van Braganca werd tot koning Joao IV
uitgeroepen.
Salazar
In 1932 werd Salazar minister-president en een jaar later gaf hij het land met
een nieuwe grondwet een corporatieve politiek-sociale grondslag (Estado Novo).
Veertig jaar zou Salazar de Portugese politiek beheersen. In feite ging het om
een mengeling van katholiek corporatisme en fascisme. Portugal bleef buiten de
Tweede Wereldoorlog. Na de oorlog trad Portugal toe tot de Verenigde Naties en
de NATO (1949) zonder dat het regime gewijzigd werd. Oppositie werd monddood
gemaakt.
De Anjerrevolutie en de democratie
De Anjerrevolutie van 25 april 1974, die zonder bloedvergieten verliep, deed de
'Nieuwe Staat' als een kaartenhuis uiteenvallen en bracht een revolutionaire
ontwikkeling op gang in de Portugese samenleving. Deze ontwikkeling ging de
opzet van de MFA verre te buiten. Oude en nieuwe partijen organiseerden zich. In
de loop van enkele jaren zou de (sociaal)revolutionaire vloedgolf worden
ingedamd en er ontstond, voor het eerst in de Portugese geschiedenis, een
politieke democratie.
Bevolking
Portugal heeft ongeveer 10,5 miljoen inwoners(1995). Veel Portugezen wonen,
meestal om economische redenen, in het buitenland. Na de dekolonisatie van
Angola en Mozambique zijn honderdduizenden zgn. retornado naar het moederland
teruggekeerd. Een deel van hen is na enige tijd naar Brazilië geëmigreerd. De
jaarlijkse bevolkingsgroei is negatief (1985 tot 1994 -0,1%). Het geboortecijfer
was in 1993 10‰, het sterftecijfer 11‰. De bevolkingsdichtheid verschilt van
streek tot streek sterk. Grote bevolkingsconcentraties bevinden zich in en om
Lissabon en Porto en op Madeira. Toch is Portugal een dunbevolkt land met maar
even meer dan 100 inwoners per km2.
Taal
De officiële taal is het Portugees. Het Portugees is een Romaanse taal en nauw
verwant met het Spaans. Wel is de uitspraak heel anders. Het Portugees heeft een
unieke klank en is direct herkenbaar. Portugees is een wereldtaal en wordt door
meer dan 160 miljoen mensen gesproken, onder meer in heel Brazilië.
Religie
De nationale kerk is de Rooms-katholieke Kerk. De meeste Portugezen zijn
vergeleken met Nederlanders erg kerkelijk; vooral oudere mensen zijn nog diep
gelovig.
Economie en toerisme
Na de omwenteling van 1974 werd een groot aantal industriële bedrijven en banken
genationaliseerd, maar aan het eind van de jaren zeventig zijn veel van deze
nationalisaties weer ongedaan gemaakt. De nieuwe grondwet van 1982 opende de weg
naar een verdere liberalisering van de economie. Een aantal sectoren werd
opengesteld voor het bedrijfsleven. Vanaf 1985 was er, na twee jaar van
recessie, sprake van enig herstel. Vooral de toetreding tot de Europese
Gemeenschap (EG) in 1986 heeft het land goed gedaan. Sinds dat jaar lag de
gemiddelde jaarlijkse groei van de economie rond 4,6%. Portugal heeft daarmee de
snelst groeiende economie van de Europese Unie. De in het verleden hoge
werkloosheid daalde tot 7,2% in 1995. Schaduwzijde van het economisch herstel
zijn de hoge inflatie en het toenemende tekort op de handelsbalans.
Toerisme
Van steeds groter belang voor de Portugese economie is het toerisme. Tussen de
10 en 20 miljoen mensen bezoeken Portugal jaarlijks. Uiteraard is dit heel goed
voor de economie, maar het maakt Portugal wel afhankelijk van deze sector.
Het milde klimaat, de historische monumenten en het geheel eigen karakter van
het land maken Portugal tot een aantrekkelijk toeristenland. Portugal is ook een
van goedkoopste landen van Europa. Het prijsniveau ligt ver onder het niveau van
de Europese Unie. Portugal heeft verschillende soorten accommodatie, van
campings en eenvoudige onderkomens tot 'pousada's' (meestal door de staat
beheerde oude kastelen of paleizen). Veel bezocht worden vooral de Algarve,
Lissabon en Porto. De Algarve is de meest bezochte streek. Het massatoerisme
heeft deze provincie niet onberoerd gelaten. Toch is hier ook veel te genieten
en is er een mooi en rustig achterland. Lissabon is het uitgangspunt voor
tochten naar de kustplaatsen (met goede stranden) rond de monding van de Taag,
onder andere Cascais en Estoril. Tussen Porto, schitterend gelegen aan de steile
oevers van de Douro en Lissabon ligt een aantal bezienswaardige plaatsen.
Coimbra (oude universiteitsstad), Nazare (vissersplaats) en Fatima (bedevaart)
zijn de bekendste plaatsen, maar ook Obidos, Batalha en Alcobaca mogen er zijn..
  
|
