|
Fotocollage
Wroclaw
HEENREIS
(We zijn de eerste reisdag tot Bautzen in de Duitse deelstaat
Saksen gekomen. Daar hebben we
overnacht in een hotel aan een 'See' bij de rivier de Spree.)
We nemen de autobaan tot aan de Pools / Duitse grens bij de stad
Görlitz. Daar zoeken we vergeefs naar de douane en een wisselkantoor (“kantor”, Wechselstuben, Exchange). Een beetje gefrustreerd rijden we door:
dit is heel wat anders
dan we vanuit vroeger tijden met het IJzeren Gordijn gewend waren. De weg wordt
onmiddellijk na de grens een stuk slechter. We wisselen even verderop vijftig
euro en drinken koffie bij een soort wegrestaurant waar we door een
ongeïnteresseerde blondine worden bediend. Achteraf blijkt dit zo ongeveer de
enige keer dat we in Polen door horecapersoneel onplezierig behandeld worden.
Daarna volgt een afgrijselijk stuk met dramatische wegen, veel bouwactiviteiten,
een boel files en omzichtig laveren door verstilde dorpjes: als dit zo doorgaat
vrezen we voor de komende vakantieweken het ergste! Gelukkig bereiken we na
enige tijd een van de weinig autosnelwegen van Polen.
 |
 |
| Museum Mongolen - veldslag |
Rococo-kerk Legnica Pole |
Legnica Pole
Pal aan die weg ligt even verderop het dorpje Legnica Pole, waar
in 1242 de westerse ridders verpletterende verslagen werden door de Tartaarse
ruiterij. Ook ligt er een kloosterkerk die door Beierse rococokunstenaars (o.a.
Asam en Dietzenhofer) in de achttiende eeuw gestalte is gegeven. We mogen er
even in met een Duitsprekende dame van het Tartarenmuseum in een vrijwel lege
kerk met een sarcofaag, waar de Mongolenschlacht nader toegelicht wordt, onder
andere met wapenuitrustingen en foto’s. Het barokinterieur van de kerk is goed
opgeknapt, maar de muren en gevels van de buitenkant verkeren in een abominabel
slechte staat. De gids is verbaasd dat we niet gelovig zijn (en al die wonderen
dan?) en vindt dat we als Hollanders goed Duits spreken. Jonge Nederlanders
spreken altijd Engels met haar, alleen de oudere spreken een beetje Duits
volgens haar.
 Kaart
van Breslau
We rijden door naar Wroclaw, in het Duits Breslau. We slaan iets
te vroeg af, waardoor we de stad van een andere kant benaderen en wel in de
files van het spitsuur. Hoewel we geen kaart van de stad hebben, vinden we ons
Holiday Inn Hotel zonder mankeren. We kunnen de Volvo kwijt in de ondergrondse,
bewaakte parkeergarage achter het hotel, kosten zestien euro per dag; voor dat
bedrag kun je bijna twee keer avondeten. Tel uit je winst….
Slide show van Wroclaw/ Breslau
Wroclaw
Het is een viersterrenhotel, dus alles is hier pico bello in orde. Na een douche
en een beetje tv kijken (de Tour de France is net begonnen) gaan we de stad in
richting station met monumentale hal, waar we direct in een cafébar voor het
avondmaal aanschuiven. Jos begint er alvast met Pools eten: zürek - een soort
soep. Daarna pilsjes op een van de weinige terrassen in deze buurt. We pinnen
allebei Poolse zloty’s zodat we voorlopig vooruit kunnen. Tegenover ons hotel
komen op het trottoir standbeelden uit de grond tevoorschijn, refererend aan de
strijd tegen de Duitsers in de laatste wereldoorlog. Het wordt hier om
half tien donker, we zijn dan meestal terug in de hotelkamer. Vandaag was het
miezerig weer, dus we hebben voluit gebruik kunnen maken van onze paraplu’s.
 |
 |
| Panorama Breslau vanaf
kathedraaltoren |
Oder met het Zandeiland |
STADSBEZICHTIGING
Een dag zonder autorijden. We gaan te voet de stad in, je moet
gewoon rechtdoor lopen op de straat langs ons hotel en je komt vanzelf bij
hartje stad uit: de Rynek, ofwel markt. De ruimte is zo groot dat men er het
middeleeuwse gotisch - renaissancistische stadhuis (“ratusz”) middenin gebouwd
heeft. Het rustige plein bevalt ons bijzonder goed met zijn kleurrijke gevels,
zijn glasfontein en diverse standbeelden. Vlakbij ligt de bakstenen Elizabeth -
kerk die ons doet denken aan de gebouwen in dezelfde stijl in Rostock, Lübeck en
Wismar. Van binnen is de kerk heel licht. De zoutmarkt is ook prachtig in oude
stijl herbouwd, momenteel wordt er geen zout maar bloemen aangeboden. Tegenover
de interessante gevels van de universiteit houden we een tijdje halt op een
terras in de schaduw. Dat is nodig, want het is stralend weer en bepaald warm te
noemen.
 |
 |
| Sculpturen |
Zoutplein |
Onderweg hier naartoe bewonderen we nog enige opgeknapte stadspaleisjes, nu
meestal overheidsgebouwen. We zijn zeer onder de indruk van de Jezuïetenkerk met
een fantastisch interieur van barokke pracht. Natuurlijk wordt er in de vorm van
een buste (soms een standbeeld of een schilderij) aandacht geschonken aan “hun”
Poolse paus Johannes Paulus II, ofwel Jana Pavla II (tweede naamval). Ze zijn
buitengewoon trots op deze man die ze zo spoedig mogelijk heilig willen laten
verklaren. Helaas kunnen we de ingang naar de “Emporen” niet vinden. Die blijkt
zich in een belendend gebouw te bevinden.
INFO IN HET DUITS:
Breslau
Jahrhunderthalle, Zukunftsweisend
Die Konstruktionstechnik dieses
Monumentalbaus war so neu und für die Bauarbeiter derartig
beängstigend, daß sie sich weigerten, die Verschalung der mächtigen
Betonpfeiler zu entfernen. Sie fürchteten, die Riesenkuppel würde in
sich zusammenbrechen.
Der Architekt mußte einen
Passanten dazu überreden, ihm beim Entfernen der Verschalung des
ersten Pfeilers behilflich zu sein. Man schrieb das Jahr 1913, der
Architekt hieß Max Berg, das Bauwerk: Die "Jahrhunderthalle" in
Breslau. Ganz unverständlich war die Befürchtung der Arbeiter nicht.
Das Bauwerk war zu damaliger Zeit Beton gewordener Wagemut - viermal
hatten Statiker die Berechnungen überprüft. Die Spannweite der aus
32 Gewölberippen gebildeten Kuppel beträgt 65 Meter, fast das
Doppelte des Pantheons in Rom. Die Jahrhunderthalle wirkt wie ein
weltlicher Tempelbau, monumental und mystisch zugleich, jedoch
sachlich und nüchtern. Zwar bedient sich der Architekt einer beinahe
sakralen Formsprache, doch diese Kuppel überwölbt kein Heiligtum,
sondern umspannt die Leere, die je nach Bedarf für andere Zwecke
genutzt werden kann.
Errichtet wurde der weltgrößte
Kuppelbau aus Stahlbeton als Ausstellungs- und Festhalle zur
Hundertjahrfeier der Befreiung von der napoleonischen Herrschaft.
Dass hier später auch unheilvolle Veranstaltungen abgehalten wurden,
konnte der Architekt nicht vorhersehen. Nicht nur
Wirtschaftsausstellungen, Sängerfeste, Boxkämpfe und andere
sportliche und kulturelle Aufführungen sollten in der
Jahrhunderthalle stattfinden. Die Nazis nutzten den monumentalen
Raum für über 6000 Menschen als Bühne für politische
Großveranstaltungen. Als Breslau im Zweiten Weltkrieg fast völlig
zerstört wurde, hat das Bauwerk dies fast unbeschadet überstanden -
ein Glücksfall der Architekturgeschichte.
Das eigentlich Revolutionäre
dieses heute als WELTERBE von der UNESCO ausgezeichneten Bauwerks
ist nicht nur der frühe Einsatz von Beton, sondern auch, daß der
Architekt jedes Dekorationselement verweigerte. Die Konstruktion
bestimmt die Ästhetik. Ohne das Material zu "beschönigen" stellte
Berg die damaligen Vorstellungen von einem repräsentativen Raum auf
den Kopf und schuf einen Meilenstein der modernen Architektur. Das
Bauwerk sollte nach der Vorstellung seines Schöpfers: 'noch nach
Jahrhunderten Zeugnis von der Kultur unserer Zeit ablegen'. Auch
nach einem Jahrhundert technischen Fortschritts wirkt er nicht
veraltet, wenn auch an manchen Stellen renovierungsbedürftig.
Daten &
Fakten
UNESCO-Ernennung: 13.07.2006
1911-1913 Der deutsche
Architekt Max Berg erbaut die Jahrhunderthalle aus Stahlbeton, deren
Kuppel mit einer Spannweite von 65 Metern zu diesem Zeitpunkt die
weltweit größte ist.
20.05.-26.10.1913
Jahrhundertausstellung zur Feier der Eröffnung der Halle
31.Mai 1913 Das 'Festspiel in
deutschen Reimen' inszeniert von Max Reinhard, eigens zu diesem
Anlass von Gerhard Hauptmann verfasst, wird aufgeführt. Die darin
enthaltene Kriegskritik löst jedoch einen Skandal aus und das Stück
wird vorzeitig wieder abgesetzt.
1970er und 80er Jahre Nutzung
als Kino
Gegenwart Nutzung für Messen, Kultur- und
Sportveranstaltungen. Die Halle bietet 6.000 Sitzplätze, bei
Verwendung von Stehplätzen faßt sie 20.000 Menschen |
We steken enkele bruggen over zijlopen van de Oder en kanaaltjes over en
belanden op het Tumski- eiland (Zand-eiland) waar we weer enkele kerken en het
Nepomuk - fontein bekijken. De duistere kathedraal met zijn vele zijkapellen en
talloze beelden vinden we niet zo gaaf, zeker de buitenkant niet (op het portaal
na), maar het uitzicht dat haar toren ons na beklimming biedt is best de moeite
waard: de waterrijke stad ligt duidelijk herkenbaar aan onze voeten. We kunnen
met de lift omhoog, die is er in 1991 geïnstalleerd toen er nieuwe torenpitsen
gebouwd werden. De kerk zelf is in haar historie vele malen herbouwd, uitgebouwd
en gerestaureerd. Breslau (pardon, Wroclaw, uit te spreken als “Vrotswaf”…) is
na Berlijn, Venetië, Amsterdam en Petersburg de Europese stad met de meeste bruggen,
althans dat beweert men. Op het eiland liggen veel kerkelijke gebouwen, zoals
het bisschoppelijk paleis, seminaries e.d. De tuinen die erbij horen zijn in
Franse stijl gerestaureerd.
 |
 |
| Stadhuis op de Rynek |
Ingang bierkelder |
Via een wandelpromenade komen we langs de rivier terug in het centrum, daar ligt
in een park het Nationaal Museum (mooie gevel met klassieke beelden) en een
Monument ter nagedachtenis aan Katyn, waar in 1940 duizenden Poolse officieren
met een nekschot door de Russische Tsjeka van Stalin werden afgemaakt. De
Duitsers kregen hiervan de schuld, maar pas in 1992 bekende de Russische
regering schuld. Gevolg, overal in Polen ontstonden gedenktekens voor deze
slachting. De Russen zijn bepaald niet populair in deze streken, de Duitsers
trouwens ook niet echt.
 |
 |
 |
| Rynek |
Anna - kerk |
Borstbeeld Joh. Paulus II |
Als laatste bezoeken we het ronde Panorama van Raclawica dat een geschilderd
beeld biedt van de veldslag in 1794 die Poolse boeren van het Russische
tsarenleger wonnen. We lopen met een Poolse groep mee en verstaan natuurlijk
geen jota van de uitleg. Het kolossale doek (15 m hoog en meer dan 100 m lang)
loopt vloeiend over in de voorgrond. Het is te vergelijken met de panorama’s in
Den Haag (Mesdag), Waterloo, Frankenburg bij de Harz, Moskou, Salzburg en andere
in Europa. Op weg naar het hotel komen we weer terecht op de nu levendige Rynek,
waar we in de bierkelder van het raadhuis (de Piwnica Swidnicka) een potje bier
bestellen.
 |
 |
| Panorama Raclawica |
Monument Katyn |
We zijn op tijd terug voor de Tour de France. We eten in een soort Aziatisch
food court om de hoek: Jos Pools en Clim Chinees. Pilsjes op een terras, we
bekijken er op ons gemak het voorbijrazend verkeer. Ze rijden hier in de stad
allemaal veel te hard, buiten de stad ook trouwens. ’s Nachts worden we wakker
van een hevig onweer dat over de stad trekt.
OMGEVING
Klodzko
We rijden naar het zuiden. Rechts van ons ligt Sobotka, een
heuvel waar stenen cirkels een heidense offerplaats zouden aangeven. Tegen het
middaguur bereiken we Klodzko, een aardig plaatsje in een dal van het
voorgebergte van de Sudeten. We laten de auto voor het eerst onbewaakt achter
bij de Nysa - (Neisse) rivier die nog niet zo lang geleden (1997) zware
overstromingen veroorzaakte. Op de muren van de kerk in de benedenstad staat
aangegeven hoe hoog het water gereikt heeft. Uitstekende koffie bij een
banketbakker. Het is zaterdag, dus is het niet verwonderlijk dat het er wemelt
van de lokale dagjestoeristen.
Het centrum ligt hoger en heeft een vestingachtig uiterlijk, bereikbaar via een
stenen brug met standbeelden van engelen over een kloof. Mooi stadhuis uit de
negentiende eeuw heeft die bovenstad, fraai opgeknapte markthuizen en enkele
fonteinen, waaronder een religieus geïnspireerd meesterwerk. We bezoeken de
vesting met zijn onderaardse gangen niet en trekken verder de bergen in.
 |
 |
| Brug Klodzko |
Stadhuisplein Klodzko |
Walbrzych
Nou ja, geen bergen maar heuvels. We bereiken de industriestad Walbrzych, waar
we na enig zoeken door de labyrintische straten het vervuilde centrum vinden,
maar geen vrije parkeerplek aantreffen, laat staan een bewaakte. In het
voorbijgaan kunnen we een blik werpen op de markt, de enige plaats waar enig
restauratiewerk heeft plaatsgevonden. Dit smerig oord vol werkloze mijnwerkers
doet ons denken aan de troosteloosheid van de industriesteden in Wallonië de
vorige eeuw. We stoppen niet eens, maar tuffen gelijk door naar Swidnica.
Swidnica
We passeren een van Polens grootste kastelen, maar Clim rijdt de parkeerplaats
voorbij. In het stadje Swidnica bezoeken we een protestantse kerk uit het midden
van de zeventiende eeuw. De lutherse kerk is geheel van hout gebouwd en biedt
plaats aan duizenden gelovigen. Ze staat (met twee andere, soortgelijke kerken)
op de Unesco—werelderfgoedlijst. Ze ligt te midden van een verwaarloosd kerkhof
op een ommuurd terrein in de binnenstad. Opmerkelijk is niet alleen de
architectuur, maar ook de 20 ingangen die ze heeft. We mogen geen foto’s maken
van het barokke interieur.
 |
 |
| Vredeskerk Swidnica |
Gebouwd in één jaar tijd |
Om vijf uur zijn we terug in Breslau, waar we een van de beginetappes van de
Tour de France op de tv bekijken. Dat zal een van onze vaste activiteiten op
onze reis worden. We eten weer bij de Marché (zo heet de food court van
gisteren) en maken een korte wandeling in de buurt van het hotel. Ook nu weer:
aan casino’s heeft men hier geen gebrek. Dat was ons tijdens de vorige reis door
Polen (en de Baltische staten) ook al opgevallen. Vaak zijn het verkapte
bordelen.
Kaart van Breslau
/ Fotocollage
Wroclaw
MEER INFO BRESLAU / WROCLAW
De hoofdstad van het district Wroclaw, vroeger bekend onder zijn Duitse naam
Breslau (640.000 inwoners) , strekt zich uit aan weerszijden van de Odra (Oder)
midden in de grote vlakte van Silezië. Zoals in alle Poolse steden bevinden de
meeste oude gebouwen en musea zich in de buurt van de Rynek, het middeleeuwse
marktplein, een van de grootste van het land. De dambordstructuur van de wijk
stamt uit diezelfde tijd. Vroeger stonden er rondom het plein houten huizen, die
geleidelijk door stenen huizen zijn vervangen. Na de Tweede Wereldoorlog, waarin
de stad voor 65% werd verwoest, is Wroclaw helaas zonder veel overleg herbouwd,
afgezien van de Rynek en het Solny - plein. Het stadhuis, dat beslist tot de
mooiste van heel Polen mag worden gerekend, is op wonderbaarlijke wijze behouden
gebleven en staat als een toonbeeld van de laatgotische stijl midden in de oude
stad. De zuidgrens van Wrocław wordt gevormd door de vroegere slotgrachten aan
de voet van de inmiddels afgebroken vestingwerken. Het schitterende arsenaal,
dat nu dienst doet als museum voor oude wapens, is een van de weinige
overblijfselen van dit verdedigingswerk. Vanaf het Tadeusza Kosciuszki - plein
in het zuiden langs de monumentale neoclassicistische Opera loopt de Swidnicka -
straat rechtstreeks naar de Rynek. Dit is de belangrijkste winkelstraat. Wroclaw
staat niet alleen tot ver buiten de landsgrenzen bekend als een belangrijk
economisch en cultureel centrum, maar ook als een fraaie en gezellige stad.
Bakermat van Silezië
Wroclaw is lang betwist door Bohemen, Oostenrijk, Pruisen, maar is nu een Poolse
stad.
 |
 |
 |
| Patriciërshuis |
Universiteit |
Kerkportaal |
BRONNEN VAN INKOMSTEN
Centrum van handel en dienstverlening. Industrie: metaal, spoorwegmaterieel,
elektrische apparaten, textiel, chemie.
In de 10e eeuw stond Wrocław bekend als een versterkte stad van aanzienlijke
afmetingen.
De eerste nederzettingen ontstonden op de eilanden in de Odra. Op Ostrow Tumski,
het "kathedraaleiland", stonden de paleizen van de hertog en de bisschop. De
stad was namelijk rond het jaar 1000 de zetel van een bisdom en de hoofdstad van
het hertogdom Silezië onder heerschappij van de Piasten - dynastie geworden.
Omdat het bij de inval van de Tataren volledig was platgebrand, werd er op de
linkeroever een nieuw centrum gebouwd. Samen met Bohemen, waarbij het in 1335
was ingelijfd, kwam Silezië in 1526 onder heerschappij van
Oostenrijk. Tijdens de twee eeuwen durende Habsburgse overheersing werd het
nationaal bewustzijn onderdrukt en de godsdienstvrijheid aan banden gelegd. De
strijd om Wrocław tussen Oostenrijk en Pruisen tijdens de Zevenjarige Oorlog
werd beslist in het voordeel van de Pruisen. In de loop van de 19e eeuw werd de
stad, omgedoopt in Breslau, een groot centrum van industrie. Na een beleg van 82
dagen door het Sovjetleger kwam de stad in 1945 krachtens de akkoorden van
Potsdam terug bij Polen. De wederopbouw van de stad, die het in de Tweede
Wereldoorlog zwaar te verduren had gekregen, duurde tot 1980. Tegenwoordig is
Wrocław opnieuw een belangrijk economisch en cultureel centrum.
BEZIENSWAARDIGHEDEN
Het stadhuis, het Historisch Museum, het Medaillemuseum, het Nationaal Museum,
de universiteit, het arsenaal, de eilanden Wyspa Piasek en Ostrow Tumski, de
kerken (o.a. O.L.V. Heilig-Kruis, Sint-Elizabeth), het Szczytnicki - park, het
Panorama van Raclawice, de vele standbeelden.
 |
 |
| De dwergen van Wroclaw |
Bierkelder Piwnica |
Fotocollage
Wroclaw
  
|
