Krakow

Met stijgende verbazing bekijkt Jos 's morgens in de lobby een grote groep gezette vrouwen van middelbare leeftijd uit Israel die in een kring oefeningen staan te doen en na afloop in een polonaise - rij giechelend elkaars rug masseren. Waarom doen ze zoiets niet buiten? Nu staan ze iedereen gewoon in de weg, ze versperren gewoon de in- en uitgang. Ons is al eens eerder in andere landen opgevallen dat reizigers uit Israel niet overal even populair zijn, gezien hun arrogante optreden en soms regelrechte onbeschoftheid kunnen we ons dat levendig voorstellen. Ze zijn immer ontevreden, tonen zich altijd verongelijkt en stellen vaak absurde eisen zonder rekening met anderen te houden.

Enfin, we vertrekken met de stadsbus naar het centrum. Kosten 2,5 zloty, nog geen euro. Het is regenachtig weer. Na een kapucijnerkerk (een van de vele kerken in deze stad) drinken we koffie in Coffee Heaven, een aardig tentje met sterke en smakelijke koffie. Als we op het befaamde marktplein, de Rynek, aankomen begint het hard te regenen. De zo bejubelde gevels vallen tegen, zeker als je ze vergelijkt met die van de marktpleinen in Breslau en Zamosc. De grote Maria - kathedraal met zijn half afgebouwde toren (de tweede heeft wel een spits) wordt onze schuilplaats. De vele toeristen hebben een aparte ingang waar entree geheven wordt. Gelovigen mogen door de hoofdingang gratis naar binnen. In de kerk wordt streng gecontroleerd of je ook een foto permit hebt. Bij de ingang houden zich de onvermijdelijke bedelende zigeunervrouwen met zielige kindertjes op. We hebben al zo veel kerken in ons reisleven gezien dat deze in onze ogen niet erg bijzonder is. We lopen nog wat andere kerken binnen, meestal kleinere die bij kloosters en conventen horen. Een van de grotere (de Dominicaner kerk, wie zal het zeggen? In iedere geval uit de 19e eeuw) is aan het wegzakken in de drassige bodem, zoiets als de kathedraal van Mexico City. De houten koor– en biechtstoelen zijn hier heel fijn uitgewerkt. In veel kerken worden relikwieën van heiligen vereerd; verschillende keren zien we ook replica’s van de lijkwade van Turijn. Vlakbij zitten we in de planty (de groengordel rondom de oude stad) onder de paraplu op een bank uit te rusten en sigaretjes te paffen.

HISTORISCHE BINNENSTAD

Ondanks dat Krakau rond de 800.000 inwoners heeft, is het moeilijk er te verdwalen. Alle straten in het relatief kleine centrum leiden naar het imposante Glówny Rynek (Hoofdmarktplein); met zijden van 200 meter een van grootste pleinen van Europa. Het is omringd door pastelkleurige panden uit de 14de tot en met 18de eeuw en in het hart pronkt Sukiennice. Deze rijk versierde lakenhal uit de 14de eeuw was eeuwenlang het centrum van de stadshandel. Tegenwoordig kan men er souvenirs en volkskunst kopen. Een ander niet te missen gebouw op het plein is de Mariakerk, die met haar twee torens ver boven het marktplein uitrijst. Vanuit de hoogste toren speelt een trompettist elke uur, dag en nacht een melodie, die plotseling wordt onderbroken. Het is ter nagedachtenis aan de aanval door de Tartaren. Het verhaal gaat dat een Krakause schildwacht in de 13de eeuw met zijn trompet alarm sloeg toen hij de vijand zag. Maar al na een halve minuut werd hij geraakt door een pijl. Precies op dat punt stopt de muziek.

Het interieur van de Mariakerk is een en al katholieke pracht en praal. Vooral het hoofdaltaar doet de ogen samenknijpen. Het metershoge drieluik is verguld en geheel uit hout gesneden door een 15de-eeuwse beeldhouwer. Ook hedendaagse kunstenaars krijgen in Krakau gelegenheid hun werk aan publiek te tonen. En wel op een bijzondere plek: aan de eeuwenoude verdedigingsmuur Florianska Poort, te voet te bereiken vanaf het Hoofdmarktplein via de drukke, doch gezellige winkelstraat Florianska. Een populair thema dat terugkomt in de schilderijen is De dame met de hermelijn. Niet verwonderlijk, want het originele schilderij van Leonardo Da Vinci, hangt vlakbij de poort in het Czartoryskich Museum. De rest van de verdedigingsmuur heeft plaatsgemaakt voor het park Planty, een oase van rust die het hele centrum omsluit.

In de Franciscaner kerk vallen de mooie glas-in-loodramen op, onder meer in Jugendstil - stijl. Even verderop wordt in de open lucht in een park een foto-expositie van de laatste twee pausen gehouden. Weer terug op de Rynek drinken we koffie met o.a. Schwarzwalder Kuchen. Het is nu droog en we kunnen de markt wat beter bekijken. De Lakenhal is Italiaans van snit, de benedenetage is volledig bezet met doorsnee souvenirwinkels met o.a. veel sieraden van barnsteen. Om 12 uur begint op een van de kerktorens een trompetter te spelen. Hij stopt heel abrupt, volgens de legende werd hij toen door een Mongoolse pijl gedood. Het hele plein is omringd door terrassen van cafés en restaurants.

Door een winkelstraat bereiken we de bakstenen Barbican met torentjes bij de noordelijke stadsmuur, hij is goed geconserveerd. We lopen er rond en bekijken er een weinig inspirerende expositie over middeleeuws Krakau. We lopen rondom het bombastische Nationaal Theater en eten in een onderaards gewelf, waar je het eten afrekent naar gewicht. Het lijkt een beetje op een Turkse lokanta in de stijl van een gaarkeuken met grote bakken van kant-en-klare gerechten. We mogen er roken, net zoals in de meeste restaurants en cafeetjes. Als er al een afgesloten ruimte is, dan is die gereserveerd voor de niet-rokers. Clim vindt dat (h)eerlijk! Polen is (nog) een van de meest rokersvriendelijke landen van Europa. Bij het station willen we een taxi pakken, maar die staan elders geparkeerd. De rit terug naar ons hotel duurt toch nog een kwartier. We zijn allebei moe ondanks het feit dat we niet echt grote afstanden te voet overbrugd hebben.

TWEEDE DAG

Vandaag verkennen we het zuidelijke gedeelte van de stad. We gaan er weer met de bus naar toe. Er staat een aantal kerken op het programma, onder andere die van Sint Anna en de hele mooie Petrus– en Pauluskerk met een dozijn levensgrote heiligenbeelden op de toegangshekken. We wippen enkele universiteitsgebouwen (aan de Studencka Ulica…) en een seminarie binnen. In het laatste gebouw wordt de Poolse Paus vereerd als ware hij heilig verklaard. Heel bijzonder is het Collegianum Marianum met een Italiaanse binnenhof; het is nu een museum (waar we niet naar binnengaan). Ook passeren we het Bisschoppelijk Paleis, waar de bovenvermelde paus gezeteld heeft. Zijn stoel zal daar wel een uiterst gewilde toeristische trekpleister zijn.

We lopen de grote straat Grodezka af en zoeken naar de Kanoncka Straat, die is ons door de reisgidsjes aanbevolen. Er zou het huis van de schrijver Joseph Conrad (ja, dat was een Pool) staan, maar de gevels hier vallen ons tegen. Komt misschien ook door het bewolkte weer, met regelmatige, kortstondige buitjes. Als we de heuvel van Wawel beklimmen, wordt ons duidelijk dat we ons in het hart van de toeristische kermis begeven. Lange rijen voor de kassa’s en verplichte toergroepen van maximaal 10 mensen met gids doen ons besluiten geen van de gebouwen van binnen te bekijken, maar te genieten van het zonnetje dat plotseling is doorgebroken. We herkennen het gehele ensemble van paleis, kerk en museum van de vele foto’s die we op internet en elders hebben gezien. Een en ander is goed onderhouden en maakt desondanks toch nog een authentieke indruk. Uitgebreide bloemperken met exotische flora in bloei geven het historische beeld een vriendelijk aanzien. We bestellen er watertjes op een terras. Aan de voet van de vesting stroomt de Wisla, hier nog niet zo breed. Verderop zijn de torens te ontwaren van het oude stadsdeel Kazimierz. Daar lopen we naar toe, het is maar een korte wandeling. Op weg naar beneden treffen we nog een foto-expositie aan over de slachtpartij van Katyn (zie elders in dit verslag).

Vroeger werd deze wijk vooral door Joden bewoond, getuige de vele synagogen die er de laatste tien jaar vanwege de toeristen heropend zijn; de restauratie is vaak financieel ondersteund door rijke Amerikanen. We bezoeken er enkele. Entree wordt er niet geheven, maar een donatie is min of meer verplicht. Donaties zijn namelijk belastingvrij, vertelt ons een bezoeker. De mooiste is de Wysoka - synagoge, vooral het interieur is van belang. De Isaak - synagoge maakt alleen maar propaganda voor Israel. Bij de Rumah -synagoge (weer eens veel Amerikanen) ligt nog een sfeervol kerkhof waar men nog steeds graven aan het opdelven is. Op dat van Praag na is deze Joodse begraafplaats de oudste van Europa. Deze laatste ligt aan het Szerpka - plein met veel cafés en restaurants waar je Jiddisch kunt eten en klezmermuziek kunt beluisteren. Wij kiezen echter voor een Indisch restaurant met als hoofdgerecht curry, geen koosjer eethuis voor ons dus. In de wijk liggen nog meer herinneringen aan Joden, maar die laten we links liggen.

Joodse Wijk
Onder de regeerperiode van zijn zoon, Zygmunt II (in de 16de eeuw), was Polen het meest tolerante land in Europa en werd het een toevluchtsoord voor met name joden die elders vervolgd werden. Begin 20ste eeuw woonden in Polen het grootste aantal joden in Europa. In Krakau woonden tot de Tweede Wereldoorlog zo'n 70.000 joden, met name in de wijk Kazimierz. Het huidige centrum van de wijk vormt de straat Szeroka met vele joodse cafés en restaurants. Bijzonder in deze straat is de eeuwenoude joodse begraafplaats Remuh naast de gelijknamige synagoge, waar nog steeds diensten gehouden worden. Veel grafstenen werden verwoest door de nazi's, maar een deel overleefde de oorlog. Ze werden over het hoofd gezien, omdat ze waren bedekt onder een hoop zand. Een andere belangrijke plek voor joden is de Oude Synagoge. Dit 15de-eeuwse gebouw is het oudste nog bestaande joodse gebedshuis van Polen. Het werd na de oorlog gerenoveerd en is nu een museum. Aan veel andere panden rond de hoofdstraat, waaronder het geboortehuis van cosmeticakoningin Helena Rubenstein, is na de oorlog niets meer gedaan. De vervallen gebouwen markeren de wonden uit het verleden. Steven Spielberg vond het dan ook het perfecte decor voor zijn beroemde film Schindler's List over de jodenvervolging en het joodse ghetto in Krakau.

Getto Heldenplein
In werkelijkheid was het getto aan de andere kant van de Wisla in de wijk Podgorze. Eind jaren '30 werden de joden in Kazimierz door de nazi's gedwongen zich hier te vestigen. Er woonden tussen 1941 en 1943 ongeveer 60.000 joden op 20 hectaren. Vanuit het centrale plein van de wijk werden ze gedeporteerd naar vernietigingskamp Auschwitz. Rondom dit plein, dat nu het Getto - Heldenplein heet, staan nog steeds de gebouwen waar destijds joden woonden. Even verderop is de fabriek van Schindler te vinden; nu een museum.

De armoedige sfeer van het oude Oost - Europa hangt hier nog steeds, ondanks de toeristen en de Poolse yuppen en kunstenaars die zich hier gevestigd hebben: de huizen zijn er bouwvallig, de pleisterkalk van de muren bladdert af, de beklinkerde straten zijn ongelijk en vertonen gaten. In deze grauwe en naargeestige omgeving liggen wel nog enkele fraaie kerken. Een van die kloosterkerken heeft schitterend houtsnijwerk, de preekstoel bijvoorbeeld heeft de vorm van een zeilschip. In de kerken zitten doorgaans oude vrouwtjes die bidprentjes aan de man moeten brengen, maar die er ook voor waken dat de buitenlandse bezoekers geen foto’s maken. In Poolse kerken is dit een vorm van heiligschennis, tenzij je ervoor betaalt natuurlijk. We passeren nog het stadhuis in Italiaanse stijl en gaan vervolgens op zoek naar een restaurant. Terug naar de oude stad, waar we als laatste nog de St. Bernard - kerk bekijken. Een goedkope taxi brengt ons naar het hotel.

Rijke geschiedenis
Niet alleen het Hoofdmarktplein en haar directe omgeving, maar de hele stad ademt cultuur en historie. Een belangrijk deel van de Poolse geschiedenis speelde zich of in het koninklijk paleis Wawel. Dit imposante kasteel, gebouwd op een heuvel langs de rivier de Wisla, werd ruim 500 jaar bewoond door Poolse koningen. Hier vanuit bestuurden zij het koninkrijk, dat heel lang een van de grootste rijken van Europa was. Het strekte zich uit vanaf de Oostzee tot aan de Zwarte Zee, met het huidige Wit-Rusland en grote delen van Oekraïne binnen haar grenzen. Onder koning Zygmunt III werd het hof in de 17de eeuw verplaatst naar Warschau, maar het Krakause paleis bleef bewaard. In de 71 vertrekken zijn koninklijke portretten, eeuwenoude meubels en wandtapijten te bezichtigen. Ook niet te missen is de naastgelegen kathedraal, waar de koningen gekroond en begraven werden. Vooral het graf van koning Zygmunt I en zijn familie in een kapel met gouden koepel wordt geroemd. De wand is versierd met prachtige gebeeldhouwde figuren.

MEER INFO KRAKOW I

Krakow (751.300 inwoners), gelegen in het zuiden van Polen aan de voet van de Karpaten, was een half millennium lang de hoofdstad van een koninkrijk en is, doordat het op wonderbaarlijke wijze door het oorlogsgeweld is ontzien, het geheugen van Polen. Vanaf de berg Wawel ziet het kasteel, de vroegere residentie van de koningen en bisschoppen aan de oever van de Wisla, uit over de stad. De kerktorens in de oude stad rijzen omhoog vanuit een ring van tuinen, waaronder de Planty. Deze tuinen zijn aangelegd op de plaats van de vroegere stadsmuur, waarvan alleen de Sint Florianpoort en het ravelijn van over zijn. De architectonische waarde is zo groot dat de Unesco het historische centrum zonder aarzeling bovenaan op de Werelderfgoedlijst heeft geplaatst. De straten kruisen elkaar loodrecht. Het middelpunt is het Marktplein (de Rynek), waar nog altijd de Lakenhal staat evenals de koepelvormige torens van het stadhuis en van de O.L.V.-kerk en de Adelbert ‑ kerk. Krakow is een stad vol bezienswaardigheden, waar toeristen uit de hele wereld gotische en renaissancistische monumenten, oude huizen en musea kunnen bewonderen. Maar er moet ook gewerkt worden. Op 10 km van Krakow zindert de nieuwe industriestad Nowa Huta, die vlak na de Tweede Wereldoorlog door de communisten is gesticht. Hier zijn de staal- en zware metaalindustrie samengebracht die naast de landbouw de speerpunt zijn van de economie voor de hele regio.

Stad van legenden
Krakow heeft geen barnsteenhandelaren meer, maar koestert zijn architectonische schatten.

BRONNEN VAN INKOMSTEN
Industrie: werktuigbouw, elektrische apparaten, geneesmiddelen, textiel. Drukkerijen, tabaksfabrieken. Toerisme.

De raadselachtige oorsprong van Krakow begint met de legendarische Slavische vorst Krak, stamhoofd van de Wislanen en bouwer van de vesting van Wawel in de 7e eeuw. Rond het jaar 1000 schonk Bolestas I Krakow zijn eerste bisdom en pas in 1038 werd het de hoofdstad van een vorstendom in het land dat werd geregeerd door Kazimir I de Vernieuwer. De ellende begon in 1241 toen de Tataren de stad in brand staken en verwoestten. Na de wederopbouw met hulp van Duitse kolonisten werd Krakow aan het begin van de 14e eeuw door Ladislas I uitgeroepen tot hoofdstad en begraafplaats van de koningen van Polen. In 1364 kreeg de stad een universiteit. Met de Renaissance brak een gouden eeuw aan. Krakow genoot toen hoog aanzien vanwege zijn cultuur, wetenschappen en intellectueel leven. Nadat aan het einde van de 16e eeuw de hoofdstad was verplaatst naar Warschau werd de stad belegerd door de Zweden en werd in 1795 ondergeschikt aan de Oostenrijkers. Na de inname door Napoleon in 1809 kwam de stad in 1846 opnieuw in Oostenrijkse handen om tenslotte in 1918 weer Pools to worden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden duizenden joodse inwoners weggevoerd. Na de bevrijding in 1945 ging de stad tot 1981 gebukt onder het communistische juk.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
De Sint-Florianpoort, het Czartoryski - museum, de O.L.V-kerk, het Marktplein, de universiteit, het koninklijk kasteel, de Wawel, de kathedraal, de Oude Synagoge.

RONDRIT OMGEVING

Bij toeval ontdekken we een afslag naar een oorlogskerkhof. Dit ligt midden in een bos en we moeten even zoeken voor we het vinden. Het betreft gesneuvelde soldaten uit WO I, vooral Russen en Oostenrijkers. De kruisen zijn voornamelijk overwoekerd, maar de namen zijn nog goed leesbaar. Nabij in het dorp Tychow liggen nog meer Kriegerfriedhöfe, maar die kunnen we niet vinden. In Polen (waar vaak en veel veldslagen zijn uitgevochten) liggen honderden van deze kleine kerkhoven. De meeste worden niet goed onderhouden, want het betreft dikwijls gevallen soldaten van voormalige vijanden. In een dal ligt een dorpje met een bakstenen kerk uit de negentiende eeuw verscholen.

Hoewel Krakau in elk seizoen wel iets speciaals te bieden heeft, is de beste reisperiode het voor- en najaar. De stad kent strenge winters en hete zomers. Het weer in de lente en herfst leent zich perfect voor lange stadswandelingen en luieren op een van de vele gezellige terrassen die het eeuwenoude centrum rijk is. Bovendien wordt dit jaar het 750-jarig bestaan van `de culturele hoofdstad van Polen' gevierd.

Luchtvaartmaatschappij Sky - Europe vliegt drie keer per week binnen twee uur naar Krakau. Een retourticket is er vanaf 120 euro inclusief (www.skyeurope.com ). Andere maatschappijen zijn duurder en vliegen niet rechtstreeks (www.lot.com , www.lufthansa.com ). De luchthaven ligt zo'n 10 kilometer van het centrum en is per bus (1 euro), trein (2 euro) of met de taxi (20 euro) te bereiken.

Als groot liefhebber van kunst en wetenschap stichtte Koning Kazimierz de Grote (naar hem is de joodse wijk vernoemd) in de 14de eeuw de Academie Krakow (nu Universiteit Jagiellonski). Met haar arcadebogen en pittoreske binnenplaats is het oudste universiteitsgebouw Collegium Mains, waar Copernicus ooit studeerde, een bezienswaardigheid. Tegenwoordig wonen ruim 100.000 studenten in de stad. En dat is te merken aan de talloze bars, discotheken en goedkope restaurants. Pizza's, gyros, kebab, alles is te krijgen. Voor de echte Poolse keuken kunt u onder meer terecht bij Chlopskie Jadlo of het iets duurdere Jarema, waar Poolse livemuziek wordt gespeeld.

Aanrader is zürek, een machtige soep met aardappelen, spekjes en ei. Als hoofdgerecht molten de pierogi, deegkussentjes gevuld met vlees, fruit of aardappels, ook erg smaken. Na het eten is er nog genoeg tijd om door te zakken in een van de vele kroegen. Wie niet overspoeld wil worden door dronken Engelsen (een keerzijde van het goedkope lokale bier) doet er goed aan een drankje te nuttigen in het befaamde Jama Michalika. Dit café met interieur in Art Nouveau - stijl is vanouds de ontmoetingsplaats van Krakause intellectuelen.

Krakau wordt elk jaar populairder bij toeristen. Daar lijkt de stad nog niet op voorbereid. Hoewel in het centrum tientallen hotels zijn te vinden, is het met name in de zomer moeilijk een kamer te krijgen. Van tevoren reserveren is dus noodzakelijk. De website www.cracowonline.com zet alle overnachtingsplekken, van budget hostels tot luxe hotels, op een rij.

Krakau is een goede uitvalsbasis voor interessante dagtripjes in de omgeving. Zo ligt op nog geen twintig kilometer afstand één van de oudste zoutmijnen ter wereld: Wielicka. Op ruim honderd meter diepte volgt de bezoeker een route langs uit zout gehouwen standbeelden van historische en mythische figuren. Absoluut de moeite waard. Wie meer tijd heeft kan een bezoek brengen aan Auschwitz (60 km) of het geboortehuis van paus Johannes Paulus II in Wadowice (38 km). De Paus was overigens verliefd op Krakau. Hij vertoefde er zo vaak als hij kon. En u hoeft niet katholiek te zijn om te begrijpen wat hij voelde.

KRAKÓW

Kaart van Krakow / Fotocollage Krakow

EERSTE DAG

TWEEDE DAG

MEER INFO KRAKOW I

RONDRIT OMGEVING

AL ONZE ANDERE REISVERSLAGEN