|
DAG 4
Dinsdag, 3 mei
LANDINGSSTRANDEN / BAYEUX
Vandaag zijn we van plan de befaamde (en beruchte)
landingsstranden van Normandië te bezoeken. We rijden daarvoor naar het noorden,
richting kust. Onze eerste stop is bij de Pegasus - brug. Daar staan de
toeristenbussen al op een kluitje op de parkeerplaatsen. Veel toerisme dus,
onder andere van de busmaatschappij De Zwaluw uit Holland. In de souvenirwinkel
nemen de Nederlanders alles mee wat gratis is, ook al kunnen de folders in het
Frans niet lezen, zo blijkt uit een opmerking van een van de talloze oudere,
duifgrijze dames. Daarna zakken we de kust af naar het westen.
D - DAY
 De term D - Day wordt voornamelijk gebruikt in
het Amerikaanse leger om simpelweg de dag aan te duiden waarop een
aanval of operatie gepland is, maar het refereert meestal aan de
landing in Normandië op 6 juni 1944. Deze landing luidde het begin
in van de bevrijding van het Europese vasteland van de nazi's
tijdens de Tweede Wereldoorlog. D -day staat dus niet voor "decision-day"
zoals velen denken.
De termen D-day en H - hour worden gebruikt om
respectievelijk de dag en het uur aan te duiden waarop een operatie
zal plaatsvinden. De letters zijn afgeleid van de Engelse woorden
waarvoor zij staan: "D" voor "day" en "H" voor "hour". Net zoals het
uur "U" in het Nederlands. Er is slechts één D - day en één H - hour
voor alle deelnemende troepen die aan dezelfde operatie deelnemen.
Het spreekt voor zich dat H - hour plaatsvindt op D-day.
Deze termen kunnen ook gebruikt worden in
combinatie met plus- en mintekens. Hiermee wordt dan de tijd ná of
de tijd vóór de operatie aangeduid. Voorbeelden: H-3 betekent 3 uur
voor H - hour, D+3 betekent 3 dagen na D - day, H+75 minutes betekent 1
uur en 15 minuten na H - hour, enz.
Men gebruikt deze termen bij het plannen van
grootschalige operaties waarvan men de exacte data nog niet weet.
D-day is dus ook niet de codenaam van de invasie in Normandië zoals
vaak wordt verteld. Het plan voor een invasie in West-Europa had als
codenaam "Overlord". Dit was echter vooral het idee van een invasie
zelf. Voor de verschillende mogelijke locaties voor een landing
werden afzonderlijke plannen gemaakt en deze gebieden kregen hun
eigen codenaam. Voor het gebied van de invasie in Normandië was dat
"Neptune". |
Stranden van Normandië
Landingsplaatsen
van de geallieerde troepen tijdens de Tweede Wereldoorlog
'Jullie
vijand is goed getraind en toegerust en gehard in de strijd. Hij
zal krachtig terugslaan [ .. I."
Generaal Eisenhower, bevel voor D-Day, 6 juni 1944
De
zandstranden vergemakkelijkten de landing, maardoor
beschietingen vielen veel manschappen.
Op D-Day
kwamen de geallieerden aan land; de grote ballonnen hielpen
luchtaanvallen te voorkomen.
In 1944
werd Italië verslagen en drong de Sovjet-Unie de nazi's terug
uit Oost-Europa. De positie van de geallieerden was beter dan
ooit tevoren. Al vanaf 1934 werden plannen gemaakt vooreen
invasie in Frankrijk. Het aantal beschikbare manschappen was
beperkt en de Franse kustlijn bood weinig gelegenheid voor een
invasie te land en ter zee. Slechts twee kustgebieden kwamen in
aanmerking: bij Calais en langs Normandië. Normandië lag verder
weg van Engeland, maar werd minder goed verdedigd. De
uiteindelijke keuze viel op de Normandische kust, mede omdat
hier meer mogelijkheden waren voor binnentrekkende
strijdkrachten. Ook zou deze minder voor de hand liggende keuze
de mogelijkheden tot een verrassingsaanval vergroten.
De aanval
kreeg de code Operation Overlord. Op 6 juni 1944 (D-Day) staken
bijna drie miljoen soldaten het Kanaal over; daarmee was
Operation Overlord de grootste invasie aller tijden. Vijf grote
stranden waren uitgekozen voor de landingen van de geallieerde
troepenmacht. Sword Beach, het meest oostelijk gelegen strand,
is 8 km lang en ligt slechts 15 km van Caen. Hier kwamen de
Engelsen met relatief weinig verliezen aan wal. De Canadese
troepen, wier bijdrage niet onderschat mag worden, landden op
Juno Beach, iets ten westen van Sword Beach. Gold Beach vormde
het centrum van de invasie: hier sloegen de Engelsen met succes
toe op de eerste avond van de aanval. De Amerikanen hadden het
zwaarder op Omaha Beach. Zij werden geconfronteerd met de
geharde 352e infanteriedivisie, die zich krachtig weerde in de
strijd. De landing op het meest westelijk gelegen strand, Utah,
verliep relatief gemakkelijk.
Wie
Normandië tegenwoordig bezoekt, ziet langs de kust uitgestrekte,
vredige zandstranden. Toch herinneren de Duitse bunkers en
verroeste prikkeldraadversperringen aan een machtige invasie en
de strijd die hier ongeveer zestig jaar geleden woedde. |
 |
 |
| Arromanches |
Pegasus - brug |
 Onderweg stoppen we zes keer om oorlogsmonumenten of andere
bezienswaardigheden te bezoeken. We rijden alle vijf zones van
oorlogshandelingen af: ofwel van oost naar west: Sword, Juno (waar we het museum
bezoeken), Gold, Omaha (met het bekende Arromanches waar men destijds een
tijdelijke noodhaven heeft gebouwd) en Utah Beach. Bij Omaha Beach ligt ook het
onberispelijk verzorgde, grote Amerikaanse oorlogskerkhof dat veel
belangstellenden trekt. Interessanter, want een stuk authentieker, vinden we Cap
du Hoc, waar men de granaatinslagen, bomkraters en ruïnes van bunkers en
geschutskoepels in de oorspronkelijke staat heeft gelaten. Ook hier ligt weer
een museum. Eigenlijk heeft elk dorpje in deze streek wel een of andere schuur
tot een verzets- of landingsmuseum omgetoverd. Langs de weg ziet men dan ook
regelmatig oorlogstuig staan of liggen. Aan de landzijde van de kustweg bevinden
zich tussen de oude, verstilde dorpjes monumentale Normandische boerenhoven,
kolossale gebouwen van natuursteen, meer kasteelboerderijen eigenlijk. Sommige
zien er vervallen uit, maar de meeste worden toch nog bewoond. De dure
terreinwagens die er op het erf staan dragen vaak een Parijs' nummerbord (numero
75).
 |
 |
| Gevechtsterrein |
Cap du Hoc |
| |
|
"Normandie Terre - Liberté"
De ruimte van de Historische Gebeurtenissen van de
Slag van Normandië, een waar openluchtmuseum, omvat over de drie
departementen van de Calvados, de Manche en de Orne, het geheel van
de historische plekken, musea en gedenkplaatsen die D-day en het
daaropvolgend offensief als onderwerp hebben.
Benadrukt door de signatuur "Normandie Terre -
Liberté", bieden acht chronologische routes de mogelijkheid de
historisch beladen plekken te ontdekken en de ontwikkeling van deze
gigantische slag, waarvan de afloop van de Tweede Wereldoorlog zou
afhangen, te begrijpen.
OVERLORD
- DE STORMAANVAL
Dit
traject ontleend zijn naam - Overlordaan degene die de Geallieerden
aan de plannen en de militaire opstelling met betrekking tot de
Landing gaven. Doel van deze tocht is het ontdekken van een zeer
groot aantal markante plekken en gebeurtenissen op de dag van 6 juni
1944 in de Anglo-Canadese sector.
D-DAY -
DE SCHOK
Toegespitst op het Amerikaans offensief, leidt dit traject u van
Bayeux naar Carentan, vanuit het beruchte strand Omaha Beach, dat
het toneel van een verschrikkelijke slag werd, tot het innemen van
Saint-Lô en van Carentan.
Het vertolkt de heftigheid van de strijden, met
name bij " Omaha de bloedige " waar, bij het aanbreken van D-Day, de
aanvalsgolven van de 1ste divisie van de Amerikaanse infanterie
tegen het verwoedde verzet van de Duitse troepen stuitten, evenals
bij de Pointe du Hoc waar de heroïsche heldendaad van de Rangers van
Kolonel Rudder plaatsvond.
OPERATIEDOEL - EEN HAVEN
Om de
gestrande troepen te bevoorraden, moeten de Geallieerden een vitale
kwestie oplossen, die van een haven in diep water. Het
allerbelangrijkste doel van de Amerikaanse troepen op het strand
Utah-Beach en rond Sainte-Mére-Eglise is het innemen van de haven
van Cherbourg. Het circuit " Operatiedoel Een Haven " volgt de
plekken die het traject van Generaal Collins en het 7de Iegerkorps
richting Cherbourg afbakenden.
DE
CONFRONTATIE
Met
als vertrekpunt Bénouville, vult deze route die van Overlord - De
Aanval aan en biedt de mogelijkheid om de zeer moeilijke voortgang
van de Geallieerde troepen te volgen naar het zuiden,evenals het
versterken van hun bruggehoofd.
COBRA -
DE DOORBRAAK
Op 25
juli 1944, besluiten de Geallieerden om de operatie Cobra in te
zetten. Deze operatie, die door de Amerikaanse Generaal Patton wordt
geleid, stelt zich als doel het bereiken van Avranches via de kust
om het front ten westen te openen en zodoende Bretagne te bevrijden;
zo ook worden de Duitse troepen via het zuiden omzeild en wordt de
insluiting van de haard van Falaise door een tangbeweging ingeluid.
DE
TEGENAANVAL
De
Duitsers zijn totaal verrast door de Doorbraak bij Avrancbes. Hitler
geeft daarom het bevel een tegenaanval te organiseren, wat als doel
heeft het 3de Amerikaanse Leger, opnieuw samengesteld en dat
Bretagne in is getrokken, van haar achterste linies af te sluiten.
Het offensief vindt plaats in Mortain,en dan begint werkelijk de
Tegenaanval.
DE
OMSINGELING
Deze
route, die van Alençon tot L'Aigle leidt, biedt de kans om te
begrijpen hoe bet omsingelingsplan van de Duitse strijdmachten - die
half augustus Normandië trachtten te verlaten - uitgevoerd werd via
het zuiden.
DE ONTKNOPING
Vanuit Caen, komt dit traject overeen met de fase waarin de
Geallieerde offensieven convergeerden naar wat het meest beslissend
slagveld van de Slag van Normandië zou worden: de haard van Falaise
- Chambois, vooraleer uit te komen in L'Aigle, waarvan de bevrijding
de weg naar de Seine voor de Geallieerde krijgsmachten opende.
 |
 |
 |
| Overal in deze streek ... |
... vindt men oorlogsmusea. |
| |
|
 |
 |
BAYEUX
 We gaan het binnenland in tot aan Bayeux, de stad die als
eerste in Frankrijk in 1944 werd bevrijd en daardoor tamelijk goed behouden
bleef. De kathedraal heeft er weinig schade opgelopen. Weer Normandisch, maar
met latere Romaanse elementen eraan toegevoegd. We zullen maar zwijgen over de
voortreffelijkheid van de ramen…
Toch is dit niet de hoofdattractie van de
stad. Dat is het wereldberoemde ‘Tapijt van Bayeux’, een stripverhaal avant la
lettre. We bezoeken dit 70 meter lange handwerk op een strook linnen van 50 cm
hoog. Het doet verslag van de Slag bij Hastings in de elfde eeuw, een
belangrijke gebeurtenis in deze contreien. Engeland kwam daarna definitief voor
eeuwen onder Franse invloed te staan. Ook de Engelse (Angelsaksische en
Keltische) taal werd hierdoor voor een belangrijk deel geromaniseerd. De
expositie van het tapijt wordt goed gedocumenteerd, men heeft er moeite voor
gedaan. We lopen erlangs met een koptelefoon die een en ander in duidelijke
bewoordingen uitlegt. Het gaat uiteindelijk om de strijd om de Engelse troon
tussen Koning Harold en zijn halfbroer Willem de Veroveraar. De laatste wint.
Harold krijgt een pijl in zijn oog en sneeft.
|
TAPIJT VAN BAYEUX
Bijna iedereen is wel eens een illustratie
tegengekomen welke een detail was van de "Tapisserie de Bayeux".Dit
tapijt betreft een zeer fijn linnen doek, van ongeveer 70 meter
lengte en 50 cm hoogte, waarop als bij een stripverhaal 58 taferelen
geborduurd zijn. Deze taferelen geven onder meer de invasie van
Engeland in 1066 weer door hertog Willem van Normandië (de latere
Willem "de Veroveraar"). In totaal heeft men op het tapijt onder
andere 626 personen, 202 paarden, 41 schepen en 37 gebouwen geteld.
Het bijzondere van het tapijt is dat het
relatief kort na de invasie in 1066 werd vervaardigd. Waarschijnlijk
ergens tussen 1070 en 1080. Mogelijk was het tapijt bestemd voor de
inwijding van de herbouwde kathedraal van Bayeux, een ceremonie die
op 14 juli 1077 plaats vond.
Vermoedelijk was Odon de Conteville, bisschop
van Bayeux (1049-1096), de opdrachtgever die het tapijt in Engeland
liet vervaardigen. Deze Odon de Conteville was de halfbroer van
Willem "de Veroveraar". Alhoewel een belangrijk deel van de
voorstellingen handelt over de invasie, de voorbereiding hierop en
de uiteindelijk strijd (de slag bij Hastings) is de strekking van de
op het tapijt weergegeven verhaal eigenlijk de meineed van Harold.
Deze Harold volgde de Engelse koning Edward "De Belijder"
(1042-1066) na diens dood op. Daarmee zou hij een eerder afgelegde
eed geschonden hebben.
Het tapijt
begint met een voorstelling uit 1064.
-
De Engels-Deense hertog Harold krijgt van
koning Edward (zijn zwager) een opdracht en vertrekt hierop met
de zijnen naar het kustgebied Bosham. Daar vieren zij feest
voorafgaand aan de inscheping voor een vreedzame reis per
schip.Door de wind uit koers gebracht landen zij op het
grondgebied van graaf Guy in Pontieu, aan de monding van de
rivier de Somme.
-
Daar worden Harold en zijn manschappen
gearresteerd. Deze arrestatie zal het afdwingen van een losgeld
als bedoeling gehad hebben.
-
Harold wordt uiteindelijk door Guy
uitgeleverd aan zijn machtige buurman Willem, de hertog van
Normandië
-
Ook Willem is een familielid (een neef) van
koning Edward "De Belijder".
-
Samen met Harold trekt Willem op naar
Bretagne. In de omgeving van de Mont-Saint-Michel redt Harold
een aantal Normandiërs die in drijfzand verstrikt raken. De
plaats Dol wordt door hen ingenomen. De Bretonse graaf Conan
slaat daarbij op de vlucht waarna het leger via Rennes naar
Dinan optrekt. Daarbij geeft Dinan zich over.
-
Willem slaat Harold als dank voor zijn
medewerking tot ridder. Hierna gaat de reis naar Bayeux. Daar
legt Harold tegenover Willem, met de handen op reliekkasten, een
plechtige eed af. De strekking van deze eed wordt niet vermeld
maar deze zal verband houden met de aanspraken op de Engelse
troon.
-
Harold vertrekt naar Engeland en doet
koning Edward verslag van de reis.
-
Het dan volgende tafereel betreft de
inwijding van de abdijkerk van Westminster, Kerst 1065. Kort
hierna komt Edward "De Belijder" te overlijden. Hij wordt op 6
januari 1066 in dezelfde abdijkerk begraven. Hierna laat Harold
zich als de nieuwe koning van Engeland kronen.
-
Op het tapijt staat een komeet afgebeeld.
In die tijd een voorbode van onheil. Deze komeet zal de komeet
van Halley zijn geweest die inderdaad in het begin van 1066 aan
de hemel zichtbaar was. Dit onheil dient zich ook inderdaad aan.
-
Wanneer Willem van Normandië van de kroning
van Harold hoort besluit hij onmiddellijk een vloot te bouwen.
-
In een aantal levendige taferelen wordt de
bouw en inrichting van deze vloot verbeeld.
-
Na inscheping steekt de vloot Het Kanaal
over en landt men op het strand bij Pevensey. Hierna beginnen de
voorbereidingen op de komende slag. Er wordt proviand
ingeslagen, een feestmaaltijd genuttigd en vestingwerken
gebouwd.
-
Zonder dat het tapijt hier iets over
afbeeldt leverde Harold rond diezelfde tijd in het noorden van
Engeland strijd tegen Noorse troepen aangevoerd door Harald "De
Strenge". Toen deze strijd door Harold was gewonnen was (zijn
rivaal Harald sneuvelde daarbij op 25 september 1066), spoedde
hij zich met zijn troepen naar het zuiden.
-
Het tapijt gaat verder met Willem, die van
de nadering van Harold in kennis wordt gesteld.
-
Op 14 oktober 1066 ontmoeten de troepen
elkaar en barst de strijd los.
-
In deze strijd worden de beide broers van
Harold gedood. De troepen van Willem raken echter in paniek als
het gerucht gaat dat ook Willem in de strijd gevallen is.
-
De bisschop Odon (halfbroer van Willem)
stelt de strijders gerust en Willem toont zijn leger dat hij nog
in leven is door zijn helm op te lichten.
-
Dan breekt opnieuw de strijd los. In deze
strijd wordt koning Harold getroffen door een pijl in zijn oog
waarop hij omgebracht wordt. Hiermee keren de kansen en het
Engelse leger wordt uiteengejaagd.
Hier eindigt het tapijt. Op 25 december 1066
wordt Willem "de Veroveraar" in Westminster tot koning van Engeland
gekroond.
|
|
Detail van het tapijt |
Via een route nationale keren we terug naar Caen. Na ons
avondmaal bekijken we de live uitzending van de halve finale Europa Cup 1 –
wedstrijd Chelsea – Liverpool. De club uit de Merseyside wint. (Later zal die
ook ten koste van AC Milaan de finale winnen.) Jos maakt voor het eerst echte
aantekeningen voor dit verslag en stippelt mogelijke routes voor de volgende
dagen uit. Clim volhardt in zijn boycot van het Franse bier en geniet van zijn Lidl - biertjes die hij in de achterbak van de auto koud houdt. Tot ver na
twaalf kijken we verder naar een gedeelte van de tv-versie van de film van
Claude Lansberg: Shoah.
  
 |
