|
|
|
Hotel Sarunas in VilniusOm vier uur komen we in Vilnius aan. We rijden zonder blikken of blozen regelrecht naar ons hotel op de noordoever van de rivier, maar daar raken we in het zicht van de haven het spoor bijster. Na enig zoeken blijkt ons viersterrenhotel Sarunas achter verwaarloosde gebouwen te staan; dat hadden we niet verwacht. De auto kunnen we op een bewaakte parkeerplaats achter het hotel kwijt. Alweer problemen met de kamer: tweepersoonsbed en niet-roken. Jos moet tot vervelens toe die zaken in het reine brengen. We willen immers een ‘twin room’ (met twee gescheiden bedden) waar je mag roken. Pilsjes op de binnenplaats, die geheel ommuurd is. Hier zullen we vaker zitten. ‘s Avonds blijven we in de buurt. We gaan te voet naar het Europa Center, waar we in een winkelpromenade een vestiging van de Kaimas Cili restaurantketen (in dit geval een Pica ofwel een Pizza, Italiaans dus) ontdekken. We eten op zijn Italiaans, maar ze hebben er niet alles wat we bestellen. Clim wil een macaronischotel, maar krijgt iets anders. Jos is zeer tevreden met zijn lasagna. Enfin, we eten in principe alles, dus dat vormt niet zo’n probleem. We zitten op een open terras op de vierde verdieping. Er staat een straf windje, voorbode van een storm? |
|
 |
 |
Nadat we koffie hebben gedronken bij Double Coffee (ook hier prominent
aanwezig) worden we buiten overvallen door een hevig noodweer. We moeten twee
keer schuilen, onder andere in een bushokje op nog geen 200 meter van ons hotel.
Voor de afwisseling hebben we eens geen paraplu meegenomen! Jos heeft wel nog
een plastic regencape in zijn
rugzak. Die kan hij nu goed gebruiken. Dat doet Clim aan Tante Trui zaliger
denken. Buiten blijft het regenen, maar dat deert ons nu niet meer. Het hotel is
gebouwd in een vierkant met een grote binnenplaats. Er is geen lift. We hebben
de pech dat wij aan de andere kant van de receptie zitten, dat is een heel eind.
Het ontbijt is volgens de regels der kunst, alleen het brood is oudbakken, er
zijn geen verse broodjes. Dat valt ons een beetje tegen.
Slide show van Vilnius
 |
 |
Een imposante kerk, voor het eerst vermeld in de 14de eeuw. Steeds verwoest, maar groter herbouwd. Voor het laatst in 1801. De buitenkant is sterk classicistisch met zes Dorische zuilen en geheel wit. Het interieur kent verschillende stijlen. Het pronkstuk daar is de Casimier-kapel uit de zeventiende eeuw. Als we er zijn is er net een kerkdienst afgelopen; vooral weer oudere mensen komen naar buiten stromen. Tegenover de kerk pikken we een terrasje voor de ochtendkoffie.
De fundamenten stammen uit de 13de eeuw. Volgens Clim staat de toren scheef, in ieder geval op de ansichtkaarten. Hij is eveneens herhaaldelijk gerestaureerd. Hij is 57 meter hoog en bestaat uit vier delen met een spits er op.
Het oude Vilnius bestond uit drie burchten: de
bovenste burcht, de onderste burcht
(daar staat nu de kathedraal) en de scheve burcht (op de heuvel van de 3
kruisen). De Bovenste burcht is het beste bewaard gebleven. In de toren is een
museum met harnassen en maquettes gevestigd. Het wordt druk bezocht door
toeristen. De burcht was vroeger geheel uit hout gebouwd. Behalve de toren is er
ook nog een stukje muur overgebleven. Uitzicht op de stad.
We bereiken de toren met een kabellift vanuit het
Nationaal Museum, dat ook wel het
Nieuwe Arsenaal wordt genoemd. Het heeft een classicistische façade. Ernaast
ligt het Oude Arsenaal (ook een museum) in een oerlelijk gebouw. Beide gebouwen
liggen aan de rand van de rivier de Neris.
Een van de belangrijkste architectuurmonumenten van Litouwen. Een mooi voorbeeld van laat-gotische bouwkunst. De kerk is al eens in 1582 gerestaureerd, maar sindsdien niet meer veranderd. Vooral de façade maakt diepe indruk op ons. Bij de bouw ervan werden 33 verschillende soorten bakstenen gebruikt, wat het geheel erg afwisselend maakt. Naast de kerk ligt de later in de zeventiende eeuw gebouwde ...
De laatste is nog geheel in de fase van algemene restauratie; bijzonder goed
kun je zien hoe erg de fresco’s beschadigd (of vergaan) zijn. In deze kerken
werden ooit honderden burgers, die zich voor de Kozakken hadden verborgen,
meedogenloos door deze tsaristische bondgenoten afgeslacht.
Als we buiten komen eist een haveloze bedelaar een aalmoes van ons. Van ons
krijgt hij echter geen cent. Bij al die kerken hier staat wel een oud of
armoedig vrouwtje met haar hand omhoog. Jos probeert met hem te praten, maar dat
wordt niet op prijs gesteld. Boos slaat hij Jos op zijn schouder. Deze kan zich
gelukkig beheersen en loopt gewoon door.
 |
 |
| De Anna - kerk en andere | Stanislas kathedraal |
Een laatclassicistisch gebouw uit de negentiende eeuw waar we eigenlijk bij toeval op stuiten, hoewel het een aanzienlijk deel van de kleine binnenstad omvat. Het is niet bijzonder spectaculair. Het complex is geheel ommuurd. Naar men vermoedt stonden hier vroeger de paleizen en residenties van koningen, bisschoppen en gouverneurs van de Russische tsaren. Zelfs Napoleon schijnt er tijdens de veldtocht naar Moskou een tijdje te hebben gelogeerd. Hoe dan ook, we vinden het in vergelijking met de rest van de stad weinig interessant.
Dit complex beslaat een hele blok en is in de loop van de eeuwen ontstaan. Het is dan ook niet vreemd dat er allerlei bouwstijlen vertegenwoordigd zijn: gotiek, renaissance, barok, classicisme. Het is een van de oudste universiteiten in Oost - Europa en telt naast een kerk en een klokkentoren 12 binnenhoven. Het bekendst zijn de bibliotheek met oude manuscripten / handschriften en het observatorium.
Ook een heel fraaie kerk, ligt vlakbij het stadhuis. De byzantijnse koepel is bekroond met een… kroon! Gebouwd voor de jezuïeten in 1605. De troepen van Napoleon hebben de kerk als graanopslagplaats gebruikt. In 1832 werd de kerk in een Russisch-orthodoxe kerk veranderd. In sovjettijden werd de kerk opnieuw omgebouwd, nu tot een Museum voor Atheïsme. Tegenwoordig is het weer een katholieke kerk. De meeste Litouwers belijden deze godsdienst trouwens. Andere kerken en kloosters die we nog bezocht / bezichtigd hebben (zonder foto’s, althans niet in dit verslag):
 |
 |
Een heuvel ten oosten van de stad, daar zou een van de oorspronkelijke
burchten gelegen hebben. Van hieraf heeft men het beste uitzicht over de stad.
Volgens de legende zouden hier zeven monniken door de heidenen zijn vermoord;
drie van hen werden ieder apart op een berg gekruisigd, vandaar de drie
witte, betonnen kruisen, die niet even
groot zijn en pas definitief in 1989 zijn opgesteld. Ze zijn in 1951 door Stalin
verwijderd. Op de heuvel ligt nog een sportcomplex. ‘s Zomers worden er ook
popconcerten gegeven. In de weekends is dit een uitgestrekt park met veel
grasvelden, waarop de families picknicken. In de schaduwrijke bossen zijn prima
wandelmogelijkheden.
We nemen als we afdalen een alternatief pad langs de wild begroeide oever van de
rivier. Het paadje wordt steeds smaller en ontoegankelijker, maar komt gelukkig
toch uit waar we wezen willen, namelijk bij een terrasje voor een koel flesje
Bonaqua. Van daaruit gaan we verder met onze verkenning van de periferie van het
centrum. We bekijken onder andere moderne appartementencomplexen die men in
historische gebouwen heeft gevestigd. Daar in de buurt ligt verder een niet
toegankelijke kerk die door prikkeldraad is omgeven: een soort gevangenis?
Een nogal verwaarloosd wijkje, die door de bewoners tot een soort vrijstaat is uitgeroepen. De autoriteiten trekken zich er niet veel van aan. Aan een muur hangt ook een proclamatie met regels / wetten in de trant van: “Iedere kat heeft het recht om kat te zijn” en dergelijke onzin meer. Het doet ons denken aan de provotijd, waarin de kabouters onder leiding van Roel van Duijn in Amsterdam ook dergelijke initiatieven ontplooiden.
Onze route voert ons terug naar het centrum. We naderen de stad vanuit het zuiden, waar zich weer veel toeristen verzameld hebben. Geen wonder, even verderop staan de toerbussen geparkeerd. Hier ligt namelijk de enig overgebleven stadspoort van Vilnius, de Poort van de Dageraad (1514). De poort zelf heeft niet veel bekijks, maar wel de nis met een beeld van de maagd Maria (of is het de Heilige Theresia?) die er aan stadszijde boven hangt. Het schijnt een pelgrimsoord te zijn. Ernaast ligt een Amber Museum, maar dat is meer een veredelde souvenirwinkel die druk bezocht wordt door Japanners en Amerikanen. In een catacombeachtige kelder van de Theresia -kerk ligt een onlangs overledene opgebaard. Men is er bezig met de voorbereidingen van een begrafenis, dus gauw wegwezen hier.
Het duurt een tijdje voor we die gevonden hebben. Onderweg krijgen we zo wel een
inruk van de minder goed verzorgde gedeelte van de stad. Als je door de poorten
kijkt zie je een en al verval. In deze wijk lag vroeger het getto van Vilnius,
toen Wilna op zijn Duits geheten. Bijna 100.000 joden zijn hier weggevoerd,
slechts enkele honderden keerden terug. De synagoge is in 1960 heropend en is nu
museum. Als we er aankomen is het ding gesloten.
Waarom, door wie en waarom juist hier in Litouwen dit monument voor de
Amerikaanse musicus is geplaatst weten we niet. Zappa, de underground artiest,
heeft misschien voorouders die uit dit land stammen. Het doet ons denken aan het
geboorteplaatsje van de grootouders van Andy Warhol in Slowakije dat nu een
soort bedevaartoord voor kunstminnaars is geworden. Het is het eerste en tot
dusverre enige monument voor de artiest en bestaat uit een buste op een zuil en
een drietal muurschilderingen. We
maken er enkele foto’s. Overigens,
wij zijn geen echte fans van hem geweest.
| NASCHRIFT: In maart 2008 verscheen er in het
gratis dagbladje De Pers een artikel over dit monument.
|
|
LITOUWEN IN DE BAN VAN DE RUIGE ROCKER De revival van Zappa begint in Vilnius Wat
heeft Litouwen met Frank Zappa? VILNIUS Het is natuurlijk een cliché, maar zou er een verband bestaan tussen het standbeeld van wijlen de tegendraadse avantgarde-rocker Frank Zappa en de chaotische, ietwat anarchistische inborst van de Litouwers? Fotograaf en bohemien Saulius Paukstys nam kort na de dood van de legendarische Amerikaanse gitarist en satiricus in 1993 het initiatief voor de oprichting van het beeld. Hij gniffelt als de vraag hem wordt voorgelegd. 'Het beeld is meer een soort uit de hand gelopen grap. Met een aantal andere fans had ik al een tentoonstelling met allerlei Zappa-spullen georganiseerd. Allemaal nep, maar het leverde wel veel publiciteit op.' Litouwen, dat net het verstikkende communisme had afgeschud, geraakte in de ban van Zappa, wiens 'obscene' teksten een paar jaar eerder nog tot een heuse hoorzitting in de Amerikaanse Senaat hadden geleid. Paukstys kreeg tot zijn eigen verbazing toestemming van het gemeentebestuur van Vilnius om zijn project ten uitvoer te brengen. Dat uitgerekend een bejaarde Sovjetkunstenaar (oude specialiteit: Lenin) het beeld vervaardigde en een militaire kapel tijdens de onthulling in 1995 Zappa - muziek speelde, zou de artiest zeker hebben gewaardeerd. Paukstys vindt het nog altijd jammer dat Zappa's vriend en collega-intellectueel Vaclav Havel verstek moest laten gaan bij de inwijdingsceremonie. Wel ontmoette hij er een Engelsman die ooit een paar woorden had gewisseld met Zappa. Die krabbelde zelfs een paar woorden in zijn paspoort: 'Dit is een visum voor alle landen.' Momenteel staat het beeld weer volop in de belangstelling. De vier meter hoge zuil met daarop de buste van de keurig gekapte Zappa verdiende volgens Paukstys namelijk een 'meer culturele omgeving' Het desolate pleintje dat pal naast een ziekenhuis en vlakbij de Belgische ambassade ligt, is inderdaad niet de meest inspirerende omgeving. Een groep studenten voorzag eind vorig jaar de muren achter het beeld van graffiti van hoogstaande kwaliteit. De Litouwse media besteedden veel aandacht aan deze kunstzinnige happening. Paukstys kreeg de smaak prompt weer te pakken. Hij is druk bezig met het organiseren van een expositie - een echte ditmaal – over Zappa ' s muziek en ideeën en hij gaat ook een speciale website opzetten. In april brengt het Litouwse Kamerorkest muziek ten gehore die creatieve duizendpoot Zappa in de jaren tachtig voor het London Symphony Orchestra schreef. En dat is nog niet alles, vertelt de fotograaf: er zal dit jaar een replica van het beeld in Zappa's geboortestad Baltimore verrijzen. Weduwe Gail Zappa steunt het initiatief Afgelopen zomer noemde het Berlijnse stadsdeel Marzahn al een straat naar de Amerikaan. Gaat vanuit Vilnius de Zappa - victorie verder? Door: Jeroen Bult Uit: De Pers (maart 2008) |
 |
 |
| Socialistische arbeidershelden | Zuilbeeld van Frank Zappa |
Op een brug over de rivier Neris worden we verrast door een viertal standbeelden
in ouderwetse Sovjetstijl. Het gaat over de heldenrollen die boer(in) en
arbeider, soldaat en technicus in de opbouw van het socialistische ideaal hebben
gespeeld. Men heeft na de “bevrijding” van de Russen in 1991 voorgesteld deze
beelden te slopen, maar een golf van protest van de inwoners van Vilnius heeft
die verwijdering tegengehouden. Terecht vinden we, de beelden geven een
historische werkelijkheid weer waar je niet omheen kunt. We zijn niet de enige
die hiervan foto’s maken, ook andere toeristen vinden het zeer de moeite waard
om deze cultuurhistorische monumenten op foto of film vast te leggen.
Even verderop staat nog zoiets merkwaardigs: een compleet kasteel in Engelse
Tudorstijl dat momenteel als een soort volkhogesschool wordt gebruikt. We hebben
nergens kunnen terugvinden hoe het daar terecht is gekomen. Waarschijnlijk is
het in de negentiende eeuw gebouwd.
INFO IN HET DUITS:
Vilnius Altstadt, Rom des OstensBetrachtet man die wechselhafte Geschichte Litauens und seiner Hauptstadt, so erfährt man am Beginn vom langen und hartnäckigen Widerstand gegen die Christianisierung. Er ging einher mit dem Widerstand gegen eine Obrigkeit, die durch die Jahrhunderte hindurch immer wieder von fremden Mächten bestimmt war. Der lange Weg des Großfürstentums Litauens in die Eigenstaatlichkeit ist abgeschlossen, der Anteil der heidnischen Hartnäckigkeit dieses kleinen Volkes daran bleibt Diskussion. Vilnius überrascht den Besucher mit einer Vielzahl prächtiger barocker Kirchen und Gebäude. Es hat den Anschein, als ob man den Heiden den Glauben demonstrativ in Stein 'aufdrücken' wollte. So beginnt die Zeit intensivster Bautätigkeit nach der Reformation. Unter dem Ansturm der Jesuiten, die diesen östlichen Vorposten katholischen Glaubens nicht verlieren wollen, bekommt Vilnius sein Gesicht. Klöster und Kirchen bestimmen das Stadtbild, heute teilweise prächtig restauriert. Doch die Jesuiten bauen nicht nur Kirchen, sie gründen 1579 auch die Universität von Vilnius. Das Universitätsviertel mit seinen italienisch inspirierten Innenhöfen, der imposanten St. Johanneskirche mit ihrem Glockenturm und den prachtvoll gestalteten Innnenräumen des Oberservatoriums und der Bibliothek stellt ein einmaliges architektonisches Ensemble dar. Der Film erzählt den Weg der Litauer in die politische Unabhängigkeit vor dem Hintergrund der Geschichte von Vilnius. Die Architektur der Stadt, von der UNESCO im Jahr 1994 in die Liste des Weltkulturerbe aufgenommen, reicht von der frühen Gotik, über die Renaissance, den Barock, bis zum Klassizismus und stellt ein in Osteuropa einmaliges Stadtbild dar. Daten & Fakten UNESCO-Ernennung: 1994 1323 erste urkundliche Erwähnung in einem Brief Gediminas' 1386-1572 Herrschaft der Jagiellonen-Dynastie / 1522 Vollendung der 3 km langen Stadtmauer 1569 infolge der Union von Lublin Bedeutungsverlust der Stadt zugunsten von Krakau und Warschau 1594-1625 Bau der Michaelkirche / 1604-18 Bau der Kasimirkirche für den Jesuitenorden 1720-97 unter dem talmudischen Denker, Elijah Ben Salomon Zalman, Vilne Zentrum des Judentums 1783-1801 Bau der heutigen Kathedrale / 16.2.1918 Unabhängigkeitserklärung Litauens 1920-39 Annexion durch Polen und wirtschaftliche Diskriminierung der Juden 1924 Besuch des Schriftstellers Alfred Döblin und Veröffentlichung des Werkes »Reise in Polen« 1941-44 deutsche Besetzung, Mord an 200.000 litauischen Juden / 1949 Abriss der ältesten Synagoge Wilnas / 1993 Messe von Papst Johannes Paul II. in der Kapelle im Ausùros-Tor |
|
|
