Alden Biesen

is een streek van boomgaarden en weilanden. Uitgestrekte graan en bietenvelden en boomgaarden bedekken de glooiende heuvels. Laat u betoveren door het prachtige panorama van de bloesemende fruitbomen. Hier werd ook een stukje geschiedenis geschreven. Bijna elk dorpje herbergt wel een monument. En de historische steden Tongeren, Sint-Truiden en Borgloon mag u zeker niet vergeten te bezoeken.
Op sommige plaatsen wisselen valleien en meer dan 100 meter hoge heuvelkammen elkaar af, wat voor een apart en gevarieerd landschap zorgt. Dit glooiende landschap biedt de mogelijkheid om in een haasdt ongerepte natuur naar hartelust te wandelen en te fietsen. De Haspengouwse boomgaarden zijn niet alleen zeer geschikt voor romantische wandelingen. Ze leveren bovendien kersen, pruimen, appels en peren die verwerkt worden in typische specialiteiten: van gebak, taart en appelmoes tot lekkere jenevers.

De Landcommanderij Alden Biesen in Bilzen werd gebouwd door de Duitse ridderorde. Nu is dit kasteelcomplex een cultuurcentrum van de Vlaamse Gemeenschap. Als zodanig bouwde Alden Biesen niet alleen een historische en een Europese werking uit, maar is de Landcommanderij tevens een congrescentrum en een cultuurtoeristische trekpleister. Op die wijze wil ze bijdragen tot de uitwisseling van ideeën en tot de vorming van mensen met een zo ruim mogelijke horizont.

Haspengouwroute
De Haspengouwroute, die de historische steden Sint-Truiden en Tongeren verbindt, is een prima manier om fietsend kennis te maken met de kastelen uit verschillende bouwperiodes. Sommige zetten ook bun deuren voor u open. Daarnaast zijn er verschillende autoroutes die deze regio doorkruisen. De merkwaardige heuvels die u tegenkomt in de omgeving van Tongeren, Sint-Truiden, Riemst, Heers en Gingelom, zijn tumuli: grafheuvels van belangrijke overledenen uit het Gallo-Romeinse tijdperk.
Het agrarische landschap van Haspengouw bezit nog altijd het feodale karakter van tien eeuwen geleden, toen de horigen hun huizen dicht bij het kasteel en de kerk bouwden. Vaak liggen de talrijke kastelen slechts op een kleine afstand van elkaar. Enkele van deze kastelen kunnen bezocht worden.

Alden Biesen
De grote kasteelattractie is ongetwijfeld de Landcommanderij Alden-Biesen, een absolute aanrader! Dit kastelencomplex telt maar liefst 11 torens en 10.000 m2 daken. Als 13e eeuwse nederzetting van de Duitse orde werd het vanaf de 16e eeuw geleidelijk uitgebouwd tot een residentiële verblijfplaats, met een waterkasteel met voorburchten, een gasthuis, een oranjerie en een prachtige tuin. In het fructuarium van Alden-Biesen treft u een verzameling oude, zeldzame fruitbomen aan.

Haspengouwdag
Haspengouw bezoeken kan natuurlijk het hele jaar door. Maar om de streek in speciale feeststemming mee te maken is de jaarlijkse Haspengouwdag, op Paasmaandag, het meest aangewezen moment. Elke Haspengouwse gemeente organiseert dan ludieke, sportieve of culturele evenementen rond de bezienswaardigheden van het gebied.

Niet alleen kastelen, ook vierkanthoeves zijn typische constructies in het golvende Haspengouwse landschap. De vierkanthoeves liggen meestal in liet dal, omringd door eindeloze akkers. Veel van deze boerderijen dateren uit de 17e en 18e eeuw. De historische steden hebben tal van architectorale troeven: Tongeren, als oudste stad van België met een heel arsenaal aan oude gebouwen en kunst, Sint-Truiden met zijn Stadhuis en Belfort. En vergeet zeker Borgloon niet: in dit knusse middeleeuwse stadje vindt u maar liefst 13 kastelen. Logeren kan u in een gezellig hotelletje, een chalet of op een camping.

De Voerstreek
Deze schilderachtige streek is zeer geschikt voor natuurliefhebbers. Te voet of met de frets is er heel wat te ontdekken. Door de ligging is de Voerstreek bovendien geschikt voor excursies naar nabije steden als Maastricht, Aken, Luik en Tongeren.
De Voerense gastronomie is meer dan de moeite waard. In Bakkerij Betlehem wordt een heel gamma biologische en natuurlijke broodjes gebakken. Sommige dagen kan u ook getuige zijn van bet bakken in een houtoven. Op zo'n broodje smaakt Voerense perenstroop van de Commanderie van Sint-Pieters-Voeren. Of wat dacht u van een regenboogforel van dezelfde commanderie? Hierbij hoort een lekkere hardfruitwijn, gemaakt van appelen. En als toetje een stukje romige Herfse Kaas. Proef als slaapmutsje een Voerdrupke, jenever gestookt uit sleedoornpruimpjes. Smakelijk!

Het hart van het voormalige ridderverblijf is het binnenhof of de erekoer van de waterburcht (1543-1566). Naast een enig gotisch trapgeveltje staat de klokkentoren. Grote regenschermen houden de erekoer droog, creëren bijzondere mogelijkheden bij allerlei manifestaties en zorgen voor een bijzondere sfeer.

De vertrekken van de landcommandeur, het kabinet, het salon en de bibliotheek, werden in 2003 vakkundig gerestaureerd. Opmerkelijk zijn de parketvloer, de wandbekleding met perkament van edelhert en de kunstzinnige plafonddecoratie met de vier kardinale deugden. In de noordoostelijke hoektoren van de waterburcht liet de landcommandeur zijn bibliotheek inrichten in Luikse rococo, met zijn staatsieportret in de schouwboezem, een portrettengalerij van zijn familie, een prachtige parketvloer en de plafonddecoratie.

Aan de houten brug naar de waterburcht ligt “de tuin van de landcommandeur”. Die maakt deel uit van de Franse tuin van Alden Biesen, die in 1991 opnieuw aangelegd werd naar het oude voorbeeld van omstreeks 1700. Een hek (1775) sluit het voorhof af. In het voorhof staan de rijschool (nu polyvalente zaal) en de tiendschuur en de oudere voorhofgebouwen (nu verblijfsaccommodatie) tegenover elkaar. Aan de andere zijde van het hekken leidt een lindendreef naar het Haspengouwse landschap.

De eenbeukige kerk (1638) van Alden Biesen is een zeldzaam bedehuis van de Duitse Orde. Het barokke hoofdaltaar is in zwart en wit, de kleuren van die ridderorde. Op het linkse zijaltaar staat de laatgotische Madonna met Kind, patrones van de Duitse Orde, sinds ca. 1270 hier aanbeden als miraculeus beeld.

Aan het westelijke einde van de Maastrichterallee, aangelegd op het einde van de 16de eeuw staat het poortgebouw met het apostelhuis (nu taverne en natuureducatief museum) en de trompetterswoning, waar de poortwachter verbleef. Het poortgebouw is nu een knooppunt van wegen en fietsroutes. Aan het andere einde van de allee is er de kerk, de oranjerie, de tuinierstoren en het gastenhuis (nu taverne).

Op de helling naast het gebouwencomplex strekt zich de Engelse tuin uit met daarin een opvallende Minerva - tempel, een van de folies van dit landschapspark. Even verder langs de weg naar Bilzen staat de voormalige rentmeesterswoning van Alden Biesen. Ze werd in de 17de eeuw in Maaslandse stijl opgetrokken en zal een bestemming krijgen als hotel.

Geschiedenis

Alden Biesen en zijn 12 onderhorige commanderijen in 1700 - klik op het kaartje om het te vergrotenOm het toenmalige kruistochtenideaal te ondersteunen schonken de graaf van Loon en de abdis van Munsterbilzen in 1220 aan de Duitse Orde een bedevaartskapel met aanhorigheden in Rijkhoven (Bilzen). Daar bouwden de ridders van de orde een vestiging. Alden Biesen groeide uit tot hoofdzetel van de provincie Biesen, die in de loop der eeuwen twaalf onderhorige commanderijen in het Maas-Rijngebied zou tellen.

Omstreeks 1361 verliet de Duitse Orde het onveilige en vochtig gelegen Alden Biesen om in de commanderij Nieuwen Biesen in Maastricht haar nieuwe hoofdzetel van de balije Biesen te vestigen. De oude kloostergebouwen van Alden Biesen bleven troosteloos achter.

In 1543 liet de landcommandeur op het vervallen domein Alden Biesen een majestueuze zomerresidentie bouwen. Met de bouw van de klokkentoren was dit kasteel, opgetrokken in de traditie van de laat-middeleeuwse beveiligde waterburchten, in 1566 voltooid. In 1571 werd met de voorburchten begonnen. Alden Biesen was herrezen. Het zou tot in de 18de eeuw een permanente bouwwerf blijven.

In 1616 werd het zogenaamde gasthuis van Alden Biesen gebouwd. Daarin hield een priester van de Duitse Orde school voor de omwonende jeugd. Het werd in 1716 een herberg voor ambachtslui, winkeliers, bezoekers en vreemd personeel.

De nieuwe barokke kerk van Alden Biesen, gebouwd in 1634-1638, verving de oude middeleeuwse O.-L.-Vrouwekapel. Aan de rijke stoffering ervan werkten Luikse ambachtslui. Bij de kerk sluit een galerij met Toscaanse zuilen aan, die in 1635 voltooid werd. De opzet van dit galerijgebouw lijkt een nieuw hospitium, maar die functie heeft het nooit vervuld.

Het indrukwekkende poortgebouw, 30 m hoger gelegen dan de waterburcht, was de hoofdingang van het domein. De poorttoren van 1652 kijkt uit op Maastricht. In de aansluitende trompetterswoning van 1663 logeerde de poortwachter. Het apostelhuis aan de andere kant was in 1720 geconcipieerd als verblijfplaats voor twaalf behoeftigen uit de omgeving. Die functie heeft het evenwel nooit vervuld.

Omstreeks 1700 is de Franse tuin, samen met het oranjeriegebouw, aangelegd. De waterburcht werd gemoderniseerd. Nagenoeg elke landcommandeur liet in het interieur of bij verbouwingen zijn “naamkaartje” in Alden Biesen achter. Het kasteel gezien vanaf de weg Rijkhoven - BilzenHet renaissanceslot werd in 1715-1716 getransformeerd tot een adellijke residentie. De westvleugel van de waterburcht werd omgebouwd tot corps de logis, met in het midden de eretrap. Grote Franse ramen maakten het kasteel transparant. Ook het voorhof werd grondig gerenoveerd.

Tussen 1769 en 1775 werd de dwarsvleugel van het voorhof, die de twee voorburchten verbond, gesloopt. In het verlengde van de voorburchten werden twee gebouwen opgetrokken in classicistische stijl: de rijschool en de tiendschuur. Zo kreeg het kasteelcomplex de vorm zoals we die nu nog kennen.

Het Engelse park was de eindfase van de eeuwenoude kasteelarchitectuur. Aangelegd in 1786-1787 bestond het uit een helling, monumentale bomen en exotische struiken, een grasveld, kronkelende paadjes, waterpartijen en folies als de Romeinse Minervatempel, Tataarse huisjes, een Chinees tempeltje, een grot, een ruïne en een hermitage.

In 1794 doken ook in het Maas-Rijngebied de Franse revolutionairen op. Ze dreven de ridders en priesters van de Duitse Orde op de vlucht en namen Alden Biesen en de andere bezittingen van de Orde in beslag. In 1797 werd het domein in Maastricht geveild. Het gebouwencomplex takelde af. De site leek na de tweede wereldoorlog zelfs ten dode opgeschreven.

Op 8 maart 1971 viel de waterburcht ten gevolge van een schoorsteenbrand ten prooi aan de vlammen. De Belgische staat handhaafde toch haar principebesluit om Alden Biesen aan te kopen en besloot over te gaan tot een grondige renovatie die samen met de grensoverschrijdende bestemming het domein maakte tot wat het vandaag is: een Europese cultuurtempel van de Vlaamse Gemeenschap, aan wie deze na de federalisering van België overgedragen werd.

Het historische monument Alden Biesen is met succes gerestaureerd. Congresgangers en toeristen komen van heinde en ver naar Alden Biesen en vinden er hun gading via een geleid bezoek of in de permanente tentoonstelling over de Duitse Orde. De historische en Europese uitstraling van Alden Biesen sluit aan bij de vroegere grensoverschrijdende betekenis van de landcommanderij.