ACHTERGRONDINFORMATIE

     INLEIDING    

Grote kaart van Letland 

LETLAND

De blik naar de Oostzee gewend
Letland is nog steeds in hoge mate aangewezen op zijn betrekkingen met Rusland.
Voor de verbinding van het land met het buitenland is de Oostzee van levensbelang.

Lefland is een land van heuvels, van vlakten met zuurhoudende bodems en van bodemver¬akkingen waarin zich meren hebben gevormd. Slechts op enkele plaatsen bedraagt de hoogte meer dan 300 m en grote delen van het land liggen beneden zeeniveau. Het land, dat net iets kleiner is clan de Ierse Republiek, is verdeeld in vier regio's. De republiek, de middelste van de drie Baltische staten, grenst in het noorden aan Estland en in het zuiden aan Litouwen. De Westelijke Dvina, die bier Daugava wordt genoemd, doorkruist het land om uit to monden in de Golf van Riga. Deze grootste rivier van Letland, waaraan ook de hoofdstad Riga ligt, ontspringt in Rusland, niet ver van de oorsprong van de Wolga en de Dnjepr. Behalve op de waterkrachtcentrales die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van lichte industrie, steunt de Letse economie vooral op de doorvoer van goederen vanuit het aangrenzende Rusland en Wit-Rusland naar Europa. Bij gebrek aan eigen grondstoffen is het land sterk aangewezen op de landbouw die, ondanks de schrale gronden, profiteert van een door de Oostzee gematigd klimaat. De dichte wouden en de moerasgebieden vormen de thuisbasis voor de Letse bevolking. De grote Russische minderheid (34%) woont in de steden, waar twee derde van de bevolking is gehuisvest.

KLIMAAT
Gematigd zeeklimaat. Temperaturen: -10 tot - 4° C in januari, 11 - 22° C in juni.

CIJFERS
Oppervlakte: 64.000 km2 (1,5 x Nederland)  /   Bevolking: 2,7 miljoen inwoners
Bevolkingsdichtheid: 42 inw./km²  /  Levensverwachting: 71 jaar   /   Hoogste punt: 311 m (Gaizina Kalns)

Op sommige plaatsen dringt de zee ver het land binnen.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
Riga, het nationaal park Gauja, de badplaatsen rond Jurmala, de middeleeuwse kastelen in de omgeving van Sigulda, Arasi (bij Cesis), Cesis, de valleien van de Daugava en de Abava, Daugavpils, het kasteel van Bauska, het paleis van Rundale (ten westen van Bauska), Kuldiga.

Kwetsbare republiek
Na eeuwen van onderdrukking is Letland eindelijk weer onafhankelijk en maakt het kennis met de democratie.

Het Letse volk, voortgekomen uit een mengsel van Finnen, Zemgalen en Koeren, was tot de 12e eeuw niet betrokken bij de grote godsdienstige verschuivingen in Europa. Geholpen door de Hanze vestigden de Zwaardbroeders hun gezag over het gebied totdat zij door Ivan de Verschrikkelijke naar Polen werden verdreven. Drie eeuwen lang was de geschiedenis van Letland verbonden met die van Lijfland en Koerland, die onophoudelijk een strijdpunt vormden tussen Zweden, Polen en Rusland. Hun inlijving bij Rusland bracht hen weer bijeen. Tijdens de Russische Revolutie van 1905 mocht Letland kortstondig kennis maken met de onafhankelijkheid. Vanaf die tijd werd het streven naar onafhankelijkheid alsmaar sterker. Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog herleefde de Republiek Letland, maar na de Tweede Wereldoorlog kwam het land opnieuw onder het juk van de Sovjet - Unie. Ondanks Stalins pogingen het land te russificeren traden sporadisch enkele nationalistische oplevingen aan het licht. Profiterend van de glasnost bereidt het land zich voor op de onafhankelijkheid. De staatsgreep tegen Gorbatsjov brengt de gebeurtenissen in een stroomversnelling en op 21 augustus 1991 wordt de Republiek Letland uitgeroepen. De verkiezingen van juni 1993 hebben opnieuw de communisten aan de macht gebracht, maar de terugtrekking van de Sovjettroepen en de toenadering tot de Europese Unie geven reden tot enig optimisme.

(Inmiddels schrijven we 2008 en is Letland met zijn Baltische buurlanden al lang en breed lid van de EU.)

WETENSWAARDIGHEDEN
Officiële naam: Republiek Letland
Hoofdstad: Riga (874 200 inwoners)
Staatsvorm: republiek, parlementair regime
Taal: Lets (officiële landstaal sinds 1988)
Munteenheid: lat
Godsdienst: lutheranisme
Buurlanden: Estland, Litouwen, Wit-Rusland, Rusland
Belangrijkste steden: Jelgava, Daugavpils, Liepaja, Ventspils
Belangrijkste havens: Ventspils, Liepaja
Belangrijkste rivieren: Daugava, Gauja, Venta

BRONNEN VAN INKOMSTEN
Gewassen: graan en voederplanten. Veeteelt: runderen en varkens. Industrie: textiel, radio’s en elektronica, bouw van treinmaterieel, assemblage van bussen.
 

LETLAND

Letland(Lets: Latvija; Eng.: Latvia), republiek in Noordoost-Europa, 63 700 vierkante kilometer (1998 reëel), met 2 385 231 (2001 schatting) inw. (37 personen per vierkante kilometer (2001 schatting)); hoofdstad: Riga. Munteenheid is de lat, verdeeld in 100 santims. Nationale feestdag is 18 november, de dag waarop in 1918 de republiek werd geproclameerd.

    1. FYSISCHE GEOGRAFIE

Letland grenst in het noorden aan Estland, in het oosten aan de Russische Federatie, in het zuiden aan Litouwen en in het westen aan de Oostzee en de Golf van Riga, die vanuit het noordwesten diep het land binnendringt.

Het landschap wordt sterk bepaald door glaciale afzettingen; het maakt hierdoor en door de vele duinen een vrij geaccidenteerde indruk. De laagvlakten worden omringd door de morenen e.d. van de Koerlandse Heuvels in het westen, de Baltische Rug in het zuidoosten en de heuvels van Widzeme in het noordoosten, waar de hoogste punt van het land ligt: Gajzinjkaln, 311 m. De afwatering vindt vnl. plaats via de grootste rivier, de Westelijke Dvina. Door het glaciale reliëf, dat de afvloeiing belemmert, en de tamelijk hoge neerslag zijn hier en daar moerassen en meren ontstaan, die 10 resp. 1,6% van de oppervlakte beslaan. Het klimaat gaat van west naar oost over van maritiem naar continentaal.

    2. BEVOLKING

  De bevolking bestaat voor 56, 6% uit Letten, een tot het Oost-Europide of Baltische ras behorend volk. Sinds 1940 is hun aandeel afgenomen door deportatie enerzijds en immigratie van Russen, Oekraïners en Wit-Russen anderzijds; thans is 30% van de bevolking van Russische afkomst. Hun aantal loopt sinds de onafhankelijkheid bestendig terug. De rechtspositie van de Russisch-sprekende minderheid werd in 1998 onder druk van Rusland en het Westen verbeterd. Van de joden die vóór de Tweede Wereldoorlog 5% van de bevolking van Letland uitmaakte, is nog maar een gemeenschap van 5000 zielen over.

 In 1993 woonde 69% van de bevolking in de steden. De belangrijkste steden zijn Riga, Daugavpils, Liepaja, Jurmala, Jelgava en Ventspils. Letland kent sinds 1991 een negatieve bevolkingsgroei: in 1993 -1,9%, in 1997 -0,4%. Het geboorte- en sterftecijfer bedroeg in 1994 10,5 resp. 16,5 op elke 1000 inwoners.

 Officiële taal is het Lets; er wordt ook veel Russisch gesproken. Voor 1939 was 55% van de bevolking protestants (luthers), 25% rooms-katholiek en 9% Russisch-orthodox. In 1994 gaven veel minder mensen aan een bepaalde kerk aan te hangen: 12% luthers, 19% rooms-katholiek en 4% Russisch-orthodox.

 3. BESTUUR EN SAMENLEVING

      3.2 Administratieve indeling

  Letland is verdeeld in 26 landelijke districten, 60 steden en 7 grote gemeenten.

   3.3 Lidmaatschap internationale organisaties

  Letland is lid van de Verenigde Naties en een aantal suborganisaties van de VN, de Oostzee-Raad, de Baltische Raad, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en de Raad van Europa. Sinds 1994 is Letland geassocieerd lid van de Europese Unie (EU) en de West-Europese Unie (WEU). Met de NAVO heeft het een Partnership for Peace-overeenkomst.

   4. ECONOMIE

  De Letse economie heeft een grote ommekeer gekend, die sinds 1997 (economische groei 4%) zijn eerste vruchten afwierp; de staatsgeleide economie, gestuurd vanuit Moskou, is vervangen door een vrijemarkteconomie. De economische crisis in Rusland bracht in Letland na jaren economische groei een recessie. Het bruto binnenlands product (bbp) per inwoner bedroeg in 1997 2270 dollar. De beroepsbevolking is evenwichtig verdeeld: 20% werkt in de landbouw, 10% in de bosbouw, 29% in de industrie en 52% in de dienstverlening. De werkloosheid bedroeg in 1995 slechts 6,3%. Een duidelijke groeisector is de bouw. De economische crisis in Rusland in 1997 en 1998 had in Letland vooral effect op de banksector. De groei van het bbp bedroeg enkele procenten lager dan verwacht. In 2000 groeide de Letlandse economie weer met 4%, terwijl de inflatie daalde tot 2,6%.

 Ruim 2,5 miljoen hectaren worden gebruikt voor de landbouw, waarvan tweederde voor akkerbouw, de rest voor weilanden. Er worden vooral graan en voedergewassen verbouwd. De veeteelt steunt vooral op runderen en varkens. Visvangst wordt niet alleen voor de eigen kust, maar ook in de Canadese wateren met succes bedreven.

 Een belangrijke economische factor is de bosbouw: 42% van het land bestaat uit wouden, jaarlijks wordt 8,3 miljoen m3 hout omgezet. Aan bodemschatten bezit Letland slechts turf, bouwmateriaal (kalksteen, zand, leem, gips, grind), afgezien van het reeds genoemde hout en nog enig barnsteen.

 De industrie, geconcentreerd rond de steden Riga, Liepaja en Daugavpils, produceert vooral elektrotechnische machines en apparatuur, levensmiddelen en automobielen. Hoewel het land drie waterkracht- en twee warmtekrachtcentrales kent, moet 47% van de energiebehoefte ingevoerd worden. De handelsbalans is mede hierdoor passief; de import bestaat voor eenvijfde uit minerale brandstoffen. Uitgevoerd worden met name hout en houtproducten, textiel, landbouwproducten en elektronica. De belangrijkste handelspartners zijn het GOS en de Europese Unie, met name Duitsland.

 Het spoorwegnet is (1990) 2397 km lang, het wegennet 20 600 km, waarvan het merendeel verhard is. Riga is de grootste containerhaven van het Balticum, Ventspils komt op de tweede plaats. Het ligt in de bedoeling de voormalige Sovjet-marinebasis Liepaja te veranderen in een koopvaardijhaven. Riga bezit een internationale luchthaven; een eigen luchtvaartmaatschappij is niet opgericht.

   5. GESCHIEDENIS

  Het grondgebied van het huidige Letland was oorspronkelijk bevolkt door Baltische stammen van de Liven, Latgallen, Zjemgallen en Koeren, die hun onafhankelijke positie tot het einde van de 12de eeuw wisten te behouden. Kort voor 1200 begonnen evenwel de Duitse ridders het land te veroveren. De inheemse bevolking werd met geweld onderworpen, gekerstend en ondergeschikt gemaakt aan een dunne bovenlaag van Duitse kolonisten, geestelijken, edelen en burgers. Staatkundig werd het gebied ingedeeld in twee aparte gewesten, Koerland en Lijfland. Zie ook Duitse Orde.

 Toen in de 16de eeuw de Reformatie in deze streken was ingevoerd, werd Koerland een geseculariseerd hertogdom onder de Poolse leenhoogheid en handhaafde zich als zodanig tot 1795, terwijl Lijfland tot 1629 bij Polen en vervolgens tot 1721 bij Zweden werd gevoegd; in laatstgenoemd jaar werd het bij Rusland ingelijfd. De Russische heerschappij in beide gewesten was aanvankelijk mild, omdat de voorrechten van de standen en de gewestelijke autonomie werden gerespecteerd. Pas in de tweede helft van de 19de eeuw ging men het zelfbestuur beknotten en de bevolking russificeren. Intussen verscherpte zich de tegenstelling tussen de Duitstalige elite en de massa van de inheemse bevolking, die zich sinds de afschaffing van de lijfeigenschap (1817) cultureel en politiek begon te emanciperen.

 In de Eerste Wereldoorlog profiteerden de Letten van de anti-Duitse stemming in Rusland, maar tegen het eind van de oorlog was geheel Letland door de Duitsers bezet. Er ontwikkelde zich in het land grote activiteit; de van oorsprong Duitse adel wilde aansluiting bij Duitsland, de volksbeweging zocht toenadering tot de geallieerden. Op 11 nov. 1918 riep een Letse volksraad onder leiding van Karlis Ulmanis, voorzitter van de Boerenbond, te Riga de onafhankelijkheid van Letland uit, dat een republiek werd. In jan. 1919 vielen daarop de Russen het land binnen en vestigden er een Sovjetbewind, dat echter onmiddellijk werd bestreden door de burgerlijke elementen, gesteund door Duitse vrijscharen. Letten en Duitsers bleven ook onderling oorlog voeren tot de geallieerden de terugtrekking van de Duitse troepen gelastten; de Letten wisten hierop zelf de Russen te verdrijven.

 In 1920 kwam er een einde aan de heerschappij van het Duitse element over de eigenlijke Letten door de onteigening van het grootgrondbezit. Aanvankelijk kende Letland een democratisch bewind, maar de voortdurende angst voor het communisme en voor Duitsland (vooral na 1933) gaf de reactie, die steeds meer een fascistisch karakter kreeg, de wind in de zeilen. In mei 1934 voerde minister-president Ulmanis een staatsgreep uit, stelde de grondwet buiten werking en ging over tot vervolging van linkse partijen. In datzelfde jaar sloot Letland zich aan bij het Baltisch Pact. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Letland door de Sovjet-Unie eerst gedwongen tot een ‘verdrag van wederzijdse bijstand’ (5 okt. 1939), vervolgens bezet (17 juni 1940), waarna in aug. 1940 inlijving volgde. De Duitse troepen veroverden het gebied in de zomer van 1941; in maart 1942 kreeg het zelfbestuur. De Russen heroverden Letland eind 1944 en sindsdien maakte het deel uit van de Sovjet-Unie.

 Onder het communistische regime, dat de etnische samenstelling van Letland door (gedwongen) migratie en russificatie merkbaar heeft veranderd, bleef de herinnering aan een eigen staat niettemin voortleven. Midden jaren tachtig leidde dit tot een opleven van nationale aspiraties en tot een streven om zich zo veel mogelijk los te maken van de rest van de Sovjet-Unie. Eind 1988 werd het Lets als officiële staatstaal heringevoerd. Na verkiezingen in maart 1990 verklaarde op 4 mei 1990 Letland zich onafhankelijk van de Sovjet-Unie. Grensposten werden opgericht.

 Troepen van het Sovjet-Russische ministerie van Binnenlandse Zaken vielen in voorjaar en zomer 1991 herhaaldelijk de door Moskou als illegaal beschouwde grensposten aan de Litouws–Letse en Litouws–Wit-Russische grens aan. Uiteindelijk stemde Moskou nog in 1991 toe in de onafhankelijkheid van Letland. De nieuwe staat bleek zeer afhankelijk van de Russische Federatie en kwam in een zeer diepe economische crisis. In juni 1993 werden verkiezingen gehouden voor de Saeima, de wetgevende vergadering. Het centrum-rechtse Letlands Weg kreeg ruim een derde van de 100 zetels. President werd Guntis Ulmanis. In oktober 1998 werd na parlementsverkiezingen Vilis Kristopans (Letland's Weg) minister-president van een minderheidsregering.

 Op het gebied van de buitenlandse politiek richtte Letland zich op integratie in Europa. De verhouding met de Russische Federatie was aanvankelijk gespannen als gevolg van de onduidelijke wettelijke positie van de grote Russische minderheid en de aanwezigheid van Russische legereenheden. In 1994 werd een wet op het staatsburgerschap aangenomen die een bevredigdende regeling voor de Russen bevatte. Tevens werd overeenstemming bereikt over de terugtrekking van de Russische troepen. In 1998 liepen de spanningen met Rusland echter weer op over de positie van de Russisch-sprekende minderheid. Aanleiding was een aantal incidenten in maart en april (waarover uitgebreid werd bericht in de Russische media), zoals de hardhandige beëindiging van een demonstratie van Russische gepensioneerden in Riga, de beschadiging van een Russisch monument en een bomaanslag op de Russische ambassade. Moskou dreigde met economische sancties, maar toen de naturalisatieprocedure in oktober 1998 vereenvoudigd werd, verbeterden de betrekkingen. Door deze wetswijziging werd de rechtspositie van de Russisch-sprekende minderheid (zo'n 40 % van de bevolking) belangrijk verbeterd. In april 2000 verslechterden de betrekkingen met Rusland weer, nadat Wassilij Kononow, een communistische partizaan van Russische origine, werd veroordeeld tot zes jaar celstraf voor oorlogsmisdaden. Letland maakte echter geen haast met het vervolgen van Nazicollaborateurs.Internationale druk was nodig om Letland ook toe te zetten om deze misdadigers te vervolgen.

 De overgang naar een vrije-markteconomie verliep stroef, waarbij de weerstand tegen buitenlandse investeringen een rol speelde. In jan. 1995 trad een vrijhandelsakkoord in werking met de Europese Unie, dat in mei werd omgezet in een associatie-akkoord. Hierdoor werd de toegang van Letse producten tot de Europese markt aanzienlijk verruimd. In juni 1996 werd een vrijhandelsakkoord getekend voor landbouwproducten van Baltische herkomst.

President Ulmanis werd diezelfde maand door het parlement herkozen voor een tweede termijn van drie jaar. Bij de parlementsverkiezingen van okt. 1995 wonnen links- en rechts-extremisten bijna de helft van de zetels.

Op 17 juni 1999 koos het parlement Vaira Vike-Freiberga tot president. Haar voorganger Ulmanis was na twee ambtstermijnen niet herkiesbaar. Deze remigrante uit Canada is de eerste vrouwelijke president van een voormalig communistisch land. Op 6 juli trad Vilis Krištopans af als minister-president. Het rommelde al geruime tijd in zijn minderheidsregering die werd gevormd door de Vaderland en Vrijheid Partij, Letland's Weg en de Nieuwe Partij, en die werd gedoogd door de Sociaal-Democraten. Directe aanleiding was een politiek akkoord tussen de Vaderland en Vrijheid Partij en de oppositionele Volkspartij van oud-minister-president Andris Skele. De verhoudingen waren al verslechterd door de presidentsverkiezingen, toen de Vaderland en Vrijheid Partij, de Nieuwe Partij en de Sociaal-Democraten weigerden de kandidaat van de Letland's Weg, de oud-communist Anatoliis Gorbunovs, te steunen. Met het ontslag van Vilis Krištopans kwam alsnog de weg vrij voor regeringsdeelname door de Volkspartij. De Volkspartij was met 24 zetels de grote winnaar van de parlementsverkiezingen van 4 oktober 1998, maar niemand wilde toen samenwerken met de weinig geliefde Andris Skele. Op 16 juli stemde de Saeima in met de nieuwe regering onder leiding van Skele en zijn Volkspartij. De Vaderland en Vrijheid Partij en Letland's Weg bleven deel uitmaken van de regering. Na een meningsverschil over de leiding van het Letlandse Privatisering Agentschap en het hieruit volgende ontslag van minister Marakovs, moest Skele onder druk van de twee andere coalitiepartijen op 12 april 2000 aftreden. De coalitiepartijen, waaronder Skeles eigen Volkspartij schoven de burgermeester van Riga, Andis Berzins, lid van de Letlandse Weg, na voren als nieuwe minister-president. Op 5 mei 2000 werd de nieuwe coalitieregering onder leiding van Berzins en met toetreding van de Nieuwe partij bekrachtigd door het Letlandse parlement. In 2004 trad Letland officieel toe tot de Europese Unie.

ONZE  ANDERE  REISVERSLAGEN

ALASKA  /  ANDALUSIË   / ARGENTINIË   /   AUSTRALIË   /  AVONTUREN  /  BALI   / BALKANREIS  /  BELGIË  /  BELIZE   /   CANADA   /   CALIFORNIË   /   CHILI   /   CHINA   /   CUBA   /   CURAÇAO   /   CYPRUS   /   DENEMARKEN   /   DUITSLAND   /  ECUADOR   /   EGYPTE   /   ENGELAND   /  ESTLAND  /  FILIPPIJNEN /  FINLAND   /  FOTOSITE  /  FRANKRIJK  /  GUATEMALA   / HONGARIJE   /  INDIA -NOORD   /   INDIA -ZUID   /   INDIA -RAJASTHAN   /   IRAN  /   ISRAËL  /   ITALIË   /  JAVA   /  JORDANIË   /   KRETA   /   KROATIË   /  LETLAND   /   LITOUWEN   /   MADEIRA   /   MALEISIË   /   MALLORCA   /  MALTA  /   MAROKKO   /   MEXICO YUCATAN     /   MEXICO  /  NEPAL   /   NEW YORK   /   NOORWEGEN   / OEKRAÏNE  /   OEZBEKISTAN   /  OOSTENRIJK  /   PARAGUAY   /   PERU   /   POLEN   /  PORTUGAL  /   REISFOTO'S   /  RUSLAND   /   SCANDINAVIË   /   SICILIË   /   SINGAPORE   /   SLOVENIË   /  SLOWAKIJE /  SPANJE   /   SRI  LANKA   /   SUMATRA   /   SYRIË   /   THAILAND   /  TSJECHIË   /   TUNESIË   /   TURKIJE   /   UNESCO - SITE   /   URUGUAY   /   USA    /   ZUID-AFRIKA  /   ZWEDEN