COMO
Een rustpauze ingelast. Op een bank naast boulevard gerelaxed!

ASNAGO
Uitgekeken naar een bevredigende slaapplaats. In een natuurgebied gekookt. Dia gemaakt van een doodgereden adder.

MONZA
In dit stadje van de beroemde autoraces gebivakkeerd op een pas gemaaid korenveld. "Een akker tussen de huizenzee." Van te voren eerst in de streek rond Milaan rondgetoerd, maar door te dichte bebouwing bleek er geen geschikte plek voor een tent beschikbaar te zijn. Ook ingeschakelde carabinieri konden geen raad geven. Ze konden het Engelse woord "camping" niet verstaan. En wij kenden het Italiaanse woord "campeggio" toen nog niet. Overigens, Italianen leven 's avonds op straat. De opgeschoten jeugd doolt hier rond in bendes op scooters. De ouderen hangen in kroegen of op terrassen. Slapen om 10 uur zonder tent in de openlucht.

Afgelegde afstand: 270 km

MILAAN
Aangekomen rond 8 uur, tijdens de ochtendspits.

Auto geparkeerd midden op straat. Dit noemen we zgn. Italiaans parkeren. Eerst reed Cléo nog een waarschuwingsbord omver. No troubles. Geld wisselen. Toen naar het station gelopen om ons te oriënteren. Van daaruit met de metro naar Piazza San Babila gereisd. Dit plein staat niet alleen bekend vanwege de oude gelijknamige basilica, maar ook doordat het een gevreesd centrum van Italiaanse neofascisten is. Van hieruit was alles vlug bereikbaar. Bezichtigingen: dia's van de overdekte Promenade, Teatro alla Scala, beeld van Leonardo da Vinci, etc. Opzien gebaard door met geweld een Italiaan te helpen zijn auto uit een geparkeerde file te tillen. Koffie gedronken, sandwich gegeten en kaarten gekocht.

Meer weten over Milaan? Ga naar CitySpotters Milaan

Scheve Toren van Pisa

Een van de herkenbaarste gebouwen ter wereld,
beroemd om zijn onvolmaaktheid

"De scheve toren was te klein. Dat voelde ik duidelijk. Hij was lang niet zo hoog als ik had gehoopt" Charles Dickens, Pictures From Italy (1846)

De Toren van Pisa is een vrijstaande campanile of klokkentoren. Hij helt 5,5 graden over.

Tot de 20e eeuw dacht men dot de architect met opzet de klokkentoren van Pisa zo sterk had laten overhellen als een manier om de aandacht te trekken. Na diepgaand onderzoek gaat men er nu echter vanuit dat de toren verticaal was bedoeld. Hij begon al tijdens de beginfase van de bouw over te hellen door een verkeerd gelegde fundering en doordat de grond, die bestond uit minerale afzettingen en klei bovenop een ondergrondse waterlaag, buitengewoon instabiel was.

De identiteit van de architect blijft een mysterie, hoewel er in de loop der tijd allerlei namen zijn geopperd. De 16e-eeuwse kunsthistoricus en biograaf Giorgio Vasari kwam met de naam Bonnano Pisano en andere suggesties waren de architecten Diotisalvi en Biduino. Bewijzen zijn er echter niet en wellicht blijft de identiteit van de schepper van Pisa's beroemde toren voor altijd onbekend.

De bouw van de toren begon op 9 augustus 1173, in een periode van welvaart en militaire successen. Deze stabiliteit zou echter niet duren waardoor de toren pas tweehonderd jaar later eindelijk klaar was.

De weinig verweerde en nog altijd indrukwekkend mooie toren bestaat uit een stenen koker omkranst door rijen bogen en zuilen, bekroond door een klokkenstoel met zeven klokken, afgestemd als een toonschaal. Door de eeuwen heen zijn er allerlei werkzaamheden uitgevoerd aan de toren. Zo beval Mussolini, die zich ergerde aan de scheve toren, cement in de basis te gieten, zodat hij weer rechtop zou gaan staan. De toren verzakte hierdoor alleen maar verder. In 1990 werd begonnen met een meer verantwoorde restauratie, een nauwgezette, tien jaar durende procedure. Omdat de scheve toren zo belangrijk is voor het toerisme in Pisa, hoopt men dat het gebouw door de ingreep minstens driehonderd jaar in de huidige stand blijft staan.

FLORENCE (A )
Beiden erg onder de indruk van deze kunststad. Alles is nog erg goed intact gebleven waardoor men een veel echtere sfeer krijgt. Men waant zich terug in de late Middeleeuwen en de vroeg Renaissance. Alle gemotoriseerde verkeer zou hier verbannen moeten worden. Dia's van bebouwde brug over de Arno (die enkele jaren gelden deze streek overstroomde en veel kunstschatten vernietigde), de unieke Cattedrale, de Israëlische Tempel, de Ponte Vecchio (zie hieronder), de zeer druk bezochte Piazza Signoria met zijn beeldengroepen van Hercules. David en Neptunes en met zijn beroemde Neptunus - fontein. Een uurtje meegelopen met een demonstratie van verenigd links. Politieke leuzen gescandeerd. De organisatie lag in handen van de linkervleugel van de zich toch wel schandalig conformerende Italiaanse Communistische Partij. Gediscussieerd met amici. Strijdkreten: "Uniti si Vince! Lottiamo uniti per un contratto di tutti e per tutti! Viva il syndicato rosso!" Het doel was een algemene staking van onder meer de middenstand.

Ponte Vecchio

Een 74e-eeuwse brug en een symbool van de stad Florence

De Ponte Vecchio (Oude Brug) werd gebouwd in de 14^e eeuw en vormde een populaire locatie voor winkels, vermoedelijk vooral wegens een belastingvoordeel voor gebouwen op de brug. Tot de 16e eeuw waren dat meestal levensmiddelenkraampjes, met name slagersstalletjes. Hier kwam een eind aan toen Cosimo I de Medici, die de stank van de slagerswinkeltjes haatte, ze in 1539 liet verwijderen. Ze werden vervangen door chiquere winkeltjes van goudsmeden en juweliers.

In 1565 gaf Cosimo aan Giorgio Vasari opdracht aan de bovenkant van de brug een passage (de Corridoio Vasariano) te bouwen als verbinding tussen het Palazzo Vecchio en het Palazzo Pitti, zodat de adel op de brug niet in contact hoefde te komen met het gewone volk.

Juwelierswinkels zijn nog altijd ruim vertegenwoordigd op de brug. Hun lange traditie wordt gememoreerd met een monument voor Benvenuto Cellini, de beroemdste goudsmid van Florence. Een moderne gewoonte die een symbool van eeuwige liefde moet uitdrukken, schrijft voor een slot aan het hek rond Cellini's beeld te hanger en de sleutel in de rivier te gooien. Op dit gebruik staat nu een boete.

De Ponte Vecchio is de oudste boogbrug in Europa. Zijn bestaan is te danken aan het verrassend genadige bevel - naar verluidt van Hitler zelf - om hem niet zoals alle andere bruggen in Florence te verwoesten bij de Duitse terugtrekking in augustus 1944.

"In de smalle straat van de Ponte Vecchio naar de Piazza, bevond zich een dichte menigte."
Thomas A. Trollope, What I Remember (1887-1889)

FOTOCOLLAGE FLORENCE 1

FOTOCOLLAGE FLORENCE 2

Kathedraal van Florence

Ooit de grootste kerk ter wereld, bekroond door Brunelleschi's befaamde koepel

De Basilica di Santa Maria del Fiore, ook bekend als de Duomo of de Kathedraal van Florence, is nu de op drie na grootste kerk ter wereld - na die in Rome, Londen en Milaan (en Sevilla en Keulen dan?). Toen de kathedraal werd gebouwd, was hij echter de grootste, met plaats voor 30.000 gelovigen; een passend symbool van de politieke en economische macht van Florence.

De bouw begon in 1296, maar de kathedraal werd pas in 1436 ingezegend. De gebrandschilderde ramen, de met groen, rood en wit marmer versierde gevel, de schilderijen en beeldhouwwerken van renaissancemeesters en de koepel zijn beroemd. Bovendien was de kathedraal sinds 1439 de zetel van de Raad van Florence en ook de plek waar Savonarola predikte, de hervormer en aanstichter van het Vreugdevuur der IJdelheden. De kerk was zelfs getuige van een moord. In 1478 werd Giuliano di Piero de Medici, medeheerser over Florence, doodgestoken in opdracht van zijn rivalen, de aartsbisschop van Pisa en paus Sixtus IV. Zijn broer Lorenzo II Magnifico werd ook neergestoken, maar ontkwam en liet de aartsbisschop later ophangen.

De bouw van de kerk - op de plek van een eerdere kathedraal - werd geleid door diverse architecten, te beginners met Arnolfo di Cambio. In 1331 werd een instituut opgericht om de supervisie te behouden en dit benoemde in 1334 de schilder en architect Giotto, gesteund door de architect Andrea Pisano. Na Giotto's dood in 1337 kwam de leiding in handen van een reeks architecten. Er kwamen plannen om een koepel toe te voegen. In 1418 schreef men een wedstrijd uit om een ontwerper voor de koepel te vinden. Deze werd gewonnen door de beeldhouwer en architect Filippo Brunelleschi. Zijn baanbrekend ontwerp had geen steunen nodig en vereiste geen steigers bij de bouw. De koepel was af in 1436 en is nog altijd een technisch meesterstuk.

Bronzen deuren van de doopkapel

Schitterende bronzen deuren, door Michelangelo 'de poorten van het paradijs' genoemd

"In sommige reliëfs heb ik wel honderd figuren gebruikt, in sommige meer, in andere minder" Lorenzo Ghiberti, beeldhouwer

Aan de Piazza San Giovanni in Florence staan drie belangrijke gebouwen, de kathedraal, de klokkentoren en de doopkapel. De achthoekige doopkapel, voorzien van een koepel, is bekleed met opvallend groen en wit marmer. Het interieur is rijkversierd met adembenemend mooie mozaïeken. Het gebouw is echter het bekendst om de drie paar deuren uit de 14e en 15e eeuw, gedecoreerd met reliëfs over het leven van Johannes de Doper, de patroonheilige van de stad, en met beelden van verlossing en doop.

In 1322 besloten de machtige wolhandelaren van de stad, het Calimala - gilde, de oude houten deuren aan de oostkant te vervangen door bronzen deuren. Deze nieuwe deuren, die sindsdien zijn verplaatst naar de zuidkant, zijn prachtige staaltjes van gotisch vakmanschap. Ze werden ontworpen door Andrea Pisano en tussen 1330 en 1336 vervaardigd door de Venetiaanse bronsgieter Leonardo d' Avanzo. Er werden met klei bedekte modellen van was gemaakt, die werden gebakken. De was smolt door de hitte en liet een holte achter die werd gevuld met het gesmolten metaal. Ten slotte werden de reliëfs gepolijst en gegraveerd.

Het Calimala - gilde hield later een wedstrijd om Pisano's oostelijk deuren te vervangen. De winnaar was de jonge Lorenzo Ghiberti, die de architect en beeldhouwer Filippo Brunelleschi versloeg. Zijn deuren, sindsdien verplaatst naar de noordkant, werden tussen 1403 en 1424 gemaakt. Ghiberti's werk markeert de overgang naar de renaissance met het gebruik van perspectief en dynamische menselijke afbeeldingen.

De huidige oostelijke deuren werden in opdracht van het Calimala - gilde ook gemaakt door Ghiberti, tussen 1425 en 1452. Ghiberti besteedde vrijwel de rest van zijn leven aan de voltooiing ervan.

Medicipaleis

Een schitterend paleis, gebouwd voor de machtigste familie van Florence

Cosimo di Giovanni de Medici, Cosimo de Oudere, gaf Michelozzo in 1444 opdracht voor de bouw van dit paleis. Naar verluidt is dit het eerste renaissancegebouw in Florence. De historicus Vasari vertelt dat Cosimo een ontwerp van Brunelleschi afwees omdat het "te weelderig en luxueus" was en omdat het "afgunst zou opwekken onder de burgers in plaats van een sieraad voor de stad te zijn". Michelozzo's ontwerp was een kubus, elegant en sober, met drie duidelijk afgebakende verdiepingen, afgewerkt met een overhangende kroonlijst. De bovenste verdiepingen zijn voorzien van een rij uniforme boogramen. De benedenverdieping pronkte met een deels gesloten loggia en twee asymmetrische deuren naar een binnenplaats volgens een ontwerp van Brunelleschi, die op zijn beurt weer toegang gaf tot een typische renaissancetuin. De open loggia en binnenplaats waren belangrijk voor het afhandelen van zaken en voor contacten tussen de Medici en het publiek.

Het paleis was in 1460 voltooid. Daarna volgde enkele dramatische gebeurtenissen in de geschiedenis van Florence, zoals de opstand geleid door Savonarola in 1494, toen het republikeinse volksbewind de Medici uit de stad verdreef en hun bezittingen confisceerde, inclusief het palazzo met zijn kunstschatten. Sommige kunstwerken werden overgebracht naar de Piazza Signoria, het nieuwe bestuurscentrum van de stad.

In 1512 keerden de Medici terug naar de stad en namen opnieuw bezit van het palazzo en veel van hun eigendommen. De open loggia werd dichtgemaakt omdat hij niet langer dienst deed voor zaken of politiek – en omdat de Medici er vier kanonnen plaatsten als veiligheidsmaatregel. In 1540 verhuisde Cosimo I de Medici, hertog van Florence, naar het Palazzo Vecchio. Het Medicipaleis werd daarna bewoond door lagere leden van de familie tot het in 1659 werd verkocht aan de familie Riccardi.

APENINI
Het noord-zuid gebergte. Door Toscane en Umbrië. Een golvend heuvelland met op de toppen van de golven telkens een stadje, een kerk met campanile, een landhuis, een kasteel, een toren of een ruïne. Langs de hellingen liggen de wijngaarden en de akkers met tarwe of maïs, geflankeerd door fruitbomen en de wijnstok. Donkere cipressen begeleiden de wegen in zwierige lijnen naar beneden. Op hoge markante punten staan eenzaam de pijnbomen. De krekels tjilpen met zeer hoge, schelle geluiden. De zon brandt hevig, het licht is fel. In zo'n landschap hebben we uitgerust. In een dergelijk klimaat kan niemand werken, moet ook niemand werken, want dat zou jaren van je leven kosten. Geniet van de schoonheid als alternatief, ook al is dit niet economisch rendabel.

AREZZO / MONTEPULCIANO / ORVIETO
Dit is het begin van het Tiber - dal dat we vanaf hier gingen volgen, richting Rome waar Lucky en Marli ons opwachtten.

'Shop 'til you drop' in modestad Milaan

De stad van Gucci en Prada, het walhalla van mode en design.
Naar deze Noord-Italiaanse stad ga je dus om serieus te shoppen. En om te loeren naar de meest spectaculaire etalages.

Stedentrip: Genieten in Florence

De Dom, het Uffizi-museum en de Ponte Vecchio zijn verplichte kost. Maar er is ook een ander Florence, dat niet drijft op toerisme en zijn oorspronkelijke volkse karakter heeft behouden: de wijk Oltrarno.

WAAROM NU?
In de zomermaanden is Florence op haar mooist. Ga ’s morgens zo vroeg mogelijk naar de toeristische plekken en spendeer de rest van de dag in Oltrarno, ‘aan gene zijde’ van de rivier Arno.

MASOLINO EN MASACCIO
Oltrarno werd in de 14de eeuw bij de stad getrokken en is sindsdien een centrum van ambachten die in de rest van Europa bijna of helemaal zijn uitgestorven. Vanaf het Stazione Santa Maria Novella ga je langs het gelijknamige plein naar de Ponte alla Carraia. Deze moderne brug biedt een mooi uitzicht over de rivier en de beroemde Ponte Vecchio, de enige brug van Florence die de oorlogshandelingen van 1944 heeft overleefd.

Rechts afslaand naar de Via San Frediano zie je links een kerk met een vervaarlijke grauwe voorgevel. De uit de 13de eeuw stammende Chiesa di Santa Maria del Carmine is vooral bekend door de kapel van de familie Brancacci, waar de plaatselijke kunstenaars Masolino en Masaccio in 1424-28 fresco’s aanbrachten, die in de rijke burgerstad die Florence toen was, het begin van de moderne wereld inluidden.

Als mijlpaal in de kunst van het westen is de kapel erg populair, zodat reserveren (0031 (0)55- 2768224 of -8558) verplicht is. De kapel is dagelijks van 9-13 en 14-19 uur toegankelijk. Toegang 4 euro. ’s Ochtends en rond lunchtijd is het minder druk. De kerk is (gratis) open van 7.30-12 uur en 17-18.30 uur.

DOLCE VITA EN UITDRAGERIJEN
Aan het Piazza del Carmine liggen ook het populaire restaurant Osteria del Carmine en de sfeervol ingerichte cocktailbar Dolce Vita. Hier kun je tot 3 uur ’s nachts in karmijnen kunstlederen fauteuils of buiten op het terras genieten van een mojito of gin fizz tegen een achtergrond van discrete jazz en levensgrote zwart-wit foto’s van Betty Page – een stripster uit de jaren ’40.

Bij het verlaten van de kapel liggen aan de rechterkant de vier straten waar het grootste deel van de Florentijnse ambachtslieden geconcentreerd is: Via de Serragli, Via S. Agostino, Via S. Spirito en Via Maffia (niets van doen met de gelijknamige Siciliaanse organisatie). In het korte doodlopende stukje van de Via Maffia staat op nummer 46r een schrijnwerker hout te kerven.

Op 50r kunnen liefhebbers kiezen uit een enorme verzameling bijna-antieke autotoeters, blaasbalgen, vergulde kranen en gietijzeren ovens. En op de hoek van de Via S. Agostino is een echte – nog met naald en draad werkende – boekbinder aan het werk. (De r in de nummering betekent rosso: rood. In de oude Florentijnse wijken hebben particuliere woningen zwarte nummers en bedrijfspanden rode.)

KROONLUCHTERS EN 211 FAÇADES
Piazza Santo Spirito, even verderop, is het hart van de wijk, met markten, een paar eethuizen en cafés. Het leukste is Caffè Ricchi, met aan de wanden 211 tekeningen waarop plaatselijke kunstenaars hun fantasie hebben uitgeleefd. Naast Ricchi is een van de laatste hoedenmakers van Europa gevestigd. Hij werkt op maat en krijgt opdrachten vanuit de hele wereld.

Rechts van de kerk, in de Via Michellozzi, ligt de historische Trattoria La Casalinga (De Huisvrouw), die voor generaties Florentijnen een begrip is. Het is nog steeds een uitstekende plek voor typisch Toscaanse gerechten als de dikke groentesoep ribollita en de bistecca fiorentina, de enorme plaatselijke T-bone. De prijzen zijn alleszins redelijk en de schenkchianti ook. Een goed alternatief vlakbij – op de hoek van de Via delle Caldaie en Via della Chiesa – is een naamloos eethuis waar nooit een toerist komt en dat bekend staat als La Lola, naar de 74-jarige kokkin. Zelfgemaakte tagliatelle en tortellini, uitstekende rosbief en gehaktballen in tomatensaus.

Het straatje komt uit in de voorname Via Maggio, een opeenvolging van palazzi uit de 15de en 16de eeuw met de wapens van machtige families. Dit is de straat van de antiquairs. Op 27r is de unieke kroonluchterfabriek Degli Albizzi gevestigd, een waterval van glinsterend kristal voor luxehotels, rijke Arabieren en antiquairs, die het voor eeuwenoud doen doorgaan.

De Via Romana, ooit de zuidelijke uitvalsweg, is een opeenvolging van roomkleurig, geel en oker gesausde ateliers: restaurateurs van meubels, stoffen en schilderijen en makers van kleren, schoenen, poppen en juwelen. Lijstenmaker Franco Sodi (op 118r) doet het werk al 50 jaar, maar vreest dat niemand hem opvolgt, wanneer hij volgend jaar stopt.

LAMPREDOTTO EN STRACOTTO
Op nr. 17 van de Via Romana ligt het merkwaardige Zoölogische Museum La Specola. Het is gesticht in 1775 en sindsdien weinig veranderd. In tentoonstellingskasten van notenhout en bobbelig glas staan hier duizenden opgezette dieren opgesteld. Jachttrofeeën van de graaf van Turijn en antieke wasmodellen voor de anatomische les bekronen de collectie. Het museum is dagelijks open van 9-13 uur, op zaterdag van 9-17; woensdags gesloten.

Aan het andere eind van de weg, achter de oude toegangspoort Porta Romana, staat op werkdagen links een kraam opgesteld met het Florentijnse volksvoedsel bij uitstek: lampredotto, een rozige zachte vorm van pens die los of op brood wordt genuttigd. Voor minder ondernemende geesten is er de net zo smakelijke stracotto, in kruidige tomatensaus gekookt wangvlees.

Op de terugweg, na een korte stop bij wijntapperij La buca del vino (129r), kun je rechts de Giardino di Boboli in. In deze groots en strak aangelegde Italiaanse tuin, is het goed uitrusten onder eeuwenoude cipressen om later af te dalen naar het vermaarde Palazzo Pitti. De 15de eeuwse praalwoning van bankier Luca Pitti is nu een museum. De vele werken van Titiaan, Raphael, Van Dyck, Rubens en Botticelli komen door de gebrekkige verlichting niet helemaal tot hun recht, maar de pracht en praal van het Medicihof is overweldigend.

Voor Palazzo Pitti, de Bobolituin en bijbehorende musea (Galleria Palatina, Galleria d’Arte Moderna, Koninklijke Appartementen, Musea van Zilver en van Porselein) is er één toegangsbiljet van 11,50 euro. Tegenover het paleis, aan het Piazza della Passera, is Caffè degli Artigiani uitermate in trek. De tegenoverliggende Trattoria 4 Leoni is prijzig. Vlakbij is La Mangiatoia (Piazza San Felice, 8r) beduidend voordeliger.

OVERNACHTEN
Voor de nacht biedt Oltrarno mogelijkheden te over. Een zeer luxe hotel (suites in een 16de eeuws herenhuis) is Palazzo Magnani Feroni (Borgo San Frediano 5). 210 euro voor een tweepersoonskamer. Een kamer in Pitti Palace, fraai gelegen schuin tegenover de Ponte Vecchio, kost vanaf 120 euro.

Smaakvol, rustig en goedkoop is de aan een binnenplaats tegenover de oude stadsmuur gelegen bed & breakfast Colori, Viale Petrarca 112, met vier kamers van 2 tot 4 personen voor 40 tot 100 euro per nacht. De nogal summiere site wordt binnenkort vernieuwd. Rechtstreeks contact mogelijk via maudetpas@tiscali.it.

WANDELEN
Zondagochtend is bij uitstek geschikt voor een fikse wandeling. Vanaf het Piazza S. Maria Soprarno, naast de Ponte Vecchio, voert de Costa di S. Giorgio steil omhoog naar het Fort Belvedere, dat nu een expositieruimte is en waar je een prachtig uitzicht hebt over de stad. Vandaar leidt de smalle ommuurde Via di San Leonardo nog verder omhoog, naar de Viale Galileo, vlak bij een elegante villa die het Nederlands Kunsthistorisch Instituut huisvest.

De brede weg Viale Galileo voert langs de uit de 11de eeuw stammende Romaanse kerk van San Miniato, de heilige die hier zou zijn onthoofd om vervolgens met het hoofd onder de arm verder te lopen.

De Viale Galileo komt uit op het Piazzale Michelangelo, het plein hoog boven de stad dat van het domein is van bewonderende toeristen, parkerende bussen en prullariaverkopers.

Busladingen toeristen worden er gedropt om, gezellig met z'n allen, te kijken hoe scheef 'ie staat.
Maar de Toscaanse stad heeft meer te bieden dan alleen 'De toren'.

WAAROM NU NAAR PISA?
Vanaf eind maart worden voor het eerst individuele tours gegeven, naast rondleidingen in groepsverband. Meer dan honderd gidsen van het Bureau voor Toerisme zorgen er voor dat bezoekers het echte Pisa leren kennen.

Zoals Vincenzo die perfect Engels spreekt. ,,Omdat ik Engelse literatuur heb gestudeerd… and David Bowie helped a lot.''

Zijn tip: ga naar het Camposanto op de Campo dei Miracoli (plein der wonderen). Het langgerekte gebouw dat de begraafplaats omgeeft, is een verzamelplaats van grafstenen, sarcofagen en: eeuwenoude fresco's. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden deze grotendeels vernield, maar in een van de zalen wordt de laatste hand gelegd aan de gerestaureerde muurschildering van Het Laatste Oordeel. De Dante-achtige verbeelding, waarin de normen en waarden expliciet worden uitgelegd, met als eindstation hemel of hel, was oorspronkelijk bedoeld om de grotendeels analfabetische bevolking op 'het rechte pad' te houden.

HOE KOM JE ER?
Transavia.com vliegt vijf keer per week op Pisa met een vanafprijs van €87. Meer info: www.transavia.com

WAT IS ER TE ZIEN?
Natuurlijk de wereldberoemde Torre Pedente - scheve toren op z'n Italiaans, ook op de Campo dei Miracoli. Al is het maar om te zien hoe toeristen de scheve toren zogenaamd recht proberen te duwen - 99,9 procent kans dat je jezelf ook in die pose laat vereeuwigen.

Al eeuwenlang wordt geprobeerd het monument, bedoeld als klokkentoren van de kathedraal, recht(er) te krijgen. Zo ongeveer alle techieken zijn toegepast om de 14.500 ton marmer te temmen. Na de laatste operatie is de helling tien procent en is de toren weer open.

Gelukkig maar, want hij is een goudmijn: elke bezoeker betaalt vijftien euro en dagelijks gaan vele honderden mensen naar boven. Hoe vroeger of later in het seizoen, hoe meer kans dat je minder lang in de rij staat. Het uitzicht na de scheve 297 treden is meer dan de moeite waard.

Minstens zo indrukwekkend is de duomo, de kathedraal - ooit de grootste kerk van de wereld, in de tijd dat Pisa een van de hoofdsteden was van het christendom.

Bijzonder is ook de doopkerk die is gebouwd als een klankkast. Als je mazzel hebt, geeft een bewaarder spontaan een concert. Het 'Ooooo' en 'aaaah' galmt zodanig door de kerk dat het lijkt of een compleet Greogoriaans koor meezingt.

WAT HEFT PISA NOG MEER?
Doe als de Italianen: ga piano piano ofwel op pantoffelsnelheid door de stad, bijvoorbeeld langs de oudste botanische tuin van Europa. Doordat de kust in vroeger tijden dichterbij lag, heeft Pisa een zachte bodem van zand en klei.

Niet alleen de toren is scheef, je ziet het ook aan andere, nog overgebleven torens (er waren er oorspronkelijk meer dan zevenhonderd). Hoe hoger, hoe meer macht de eigenaren hadden. Aan de rivier Arno, die dwars door de stad loopt, zie je daar verschillende voorbeelden van.

Cultuurliefhebbers vinden er ook het Museo Nazionale di San Matteo, met een van de meest indrukwekkende verzamelingen middeleeuwse schilderkunst van Europa. Ze komen ook aan hun trekken op de Piazza dei Cavalerie met de Scuola Normale Superiore, in 1810 gesticht door Napoleon. De school die gratis toegankelijk is voor hoogbegaafden, inclusief kost en inwoning, heeft meerdere Nobelprijswinnaars voortgebracht.

Wie liever gaat shoppen: de belangrijkste winkelstraten zijn de moderne Corso Italia 9, richting de Piazza Vittoria Emanuel II ofwel het plaatselijke flirtplein en de eeuwenoude Borgo Stretto met de Piazza delle Vettovaglie waar elke dag een groente- en fruitmarkt is.

TRADITIE
Juni is de maand van de festiviteiten. Op de laatste zondag van de maand wordt op de Ponte di Mezzo een 'potje brugduwen' gedaan, de Gioco del Ponte. Deelnemers gaan gekleed in historische kledij en er wordt gestreden tussen de noordelijke en de zuidelijke oever van de Arno.

Op 16 juni, aan de vooravond van het feest van patroonheilige San Ranieri, ontsteken de Pisanen duizenden olielampen en kaarsen in de vensters van de paleizen aan de rivier. Er wordt ook vuurwerk afgestoken en de volgende dag is er een roeiwedstrijd tussen verschillende teams uit Pisa.

'Op' de Arno zijn er ook activiteiten: in het zomerseizoen worden boottochten gehouden langs hoogtepunten van de stad.

UITGEKEKEN?
Tien kilometer van de stad bevindt zich het strand en een paar intieme baaitjes. Of ga met de trein naar Lucca en Florence, de bekendere cultuursteden van Toscane. Lucca bereik je in 25 minuten, Florence in ongeveer een uur.

Grappig: Pisa en Lucca zijn zoals Rotterdam en Amsterdam. Inwoners van Pisa worden 'te direct' gevonden. Lucca daarentegen is te bourgeois, te deftig. Het heeft te maken met de vele oorlogen die hebben gewoed, beginnend met die tegen Genua in 1284.

'Lucca heeft de vrede gekocht', zeggen de Pisanen. Daardoor is de stad letterlijk buiten schot gebleven. ,,Maar ons voetbalteam speelt een divisie hoger,'' stelt de directeur van het Bureau voor Toerisme tevreden vast.

ETEN & DRINKEN
Naar Italië ga je ook (sommigen zullen zeggen: vooral) om lekker te eten en te drinken. Goed startpunt in Pisa: de terrassen tegenover de universiteit aan de Piazza Dante.

Leukste lunchadres: Trattoria da Stelio, schuin tegenover de universiteit, met een cucina tipica toscana. Kijk wat de vaste gasten eten en bestel - of wijs aan wat je graag wilt. Vandaag is er bifteka, dunne gegrilde biefstuk, raapsteeljes met knoflook en geroosterde aardappelen uit de oven.

Meest betaalbaar en mede daardoor heel populair bij de plaatselijke bevolking: Il Montino. Voor een habbekrats eet je een punt cecina (spreek uit: tjeetjina), een soort pizza van kikkererwtenmeel, olijfolie, water en zout. Voor het piepkleine zaakje met een houtoven, waarin pizza's zo groot als wagenwielen worden gebakken, staan lange rijen. La mama snijdt de cecina in stukken en strooit er zout en peper over. Drink er de typische Toscaanse frisdrank bij: spuma blondo.

Voor het diner is Il Colonnino een aanrader. Probeer de soufflé van Parmezaanse kaas en het geroosterde vlees van een bijzonder runderras uit de regio, de bifteca copo.

Da Bruno, vlakbij de scheve toren, is ouderwets chic. Je eet er heerlijke spaghetti met gamba's en groene asperges of pasta vongole tussen ingelijste foto's van plaatselijke beroemdheden.

Voor espresso of cappuccino: keuze genoeg. Een van de beste adressen is Bar Caffé Salza aan de Borgo Stretto 46, een van de oudste gebakswinkels van de stad met heerlijke panforte.

SLAPEN
Het oudste hotel is Royal Victoria aan de Lungarno Pacinotti met uitzicht over de Arno. Dickens, Dumas en Pirandello gingen je voor.

Betaalbaarder is Santa Croce in Fossabanda aan de Piazza Santa Croce in Fossabanda (www.fossabanda.it): een Dominicaans klooster uit 1325 (vijf minuten wandelen van het centrum, prijzen: vanaf €95 per kamer). Hou er wel rekening mee dat de kerktoren je wekt op zondagmorgen. We hebben de slagen geteld: het waren er 73!

NOORDEN

Prachtige middeleeuwse stad:

SIENA