Aya Sophia

Als ik 's morgens wil vertrekken houdt de dagreceptionist me staande. Hij vraagt me of ik alvast enige dagen wil betalen. Een redelijk verzoek vind ik en ik trek al mijn credit card te voorschijn. Nee!, dat is niet de bedoeling. Hij heeft contanten nodig, beweert hij. Ik weiger echter contant te betalen. Een van de redenen om voor dit hotel te kiezen was juist de mogelijkheid om met de kaart de hotelrekening te betalen. De man vraagt me of ik dan maar naar de bank wil gaan om geld op te halen. Dat vind ik onbeschaamd; ik laat hem dat ook weten. Dat hij maar zelf naar de bank gaat en daar een half uur of langer in de rij gaat staan. Bovendien kost geld opnemen met de credit card veel te veel aan commissie. Ik weiger dan ook pertinent op zijn suggestie in te gaan. We staan op gespannen voet met elkaar als ik de straat oploop.

Het is wat kouder vandaag en er staat een forse bries. Ik zoek weer eens de overkant van de Halic op en snuffel wat rond bij de grote bezienswaardigheden. In de haven van Karaköy liggen Russische vrachtschepen aangemeerd. De winkels in de havenbuurten hebben stuk voor stuk reclameborden in het Russisch buiten staan. Russen zijn hier welkom zolang ze maar Amerikaanse dollars hebben om hun aankopen te bekostigen. Istanbul is voor Russen een koopjesparadijs. Elke dag komen er chartervluchten uit Rusland en de Oekraïne aan. Dezelfde dag nog keren de dagjesmensen bepakt en gezakt terug naar hun land. Daar brengen ze hun inkopen tegen forse winst aan de man.

Hagia Sophia

Prachtig Byzantijns gebouw, een voormalige christelijke basiliek en moslimmoskee

De schitterende basiliek Hagia Sophia ('heilige wijsheid') is een van de kroonjuwelen van Byzantijnse architectuur. Het uiterlijk weerspiegelt de lange en roerige geschiedenis in dit deel van de wereld. Het gebouw veranderde van een vroegchristelijke in een oosters - orthodoxe kerk, voordat de invallende Osmaanse Turken het in 1453 veranderen in een grote moskee. In de jaren 30 van de vorige eeuw werd het een museum.

Tussen de 4e en 6e eeuw waren er al twee grote kerken op deze locatie gebouwd en vernietigd, voordat de 6e-eeuwse Byzantijnse keizer Justinianus I een derde liet bouwen - de basis van het huidige gebouw. De kerk werd een toepasselijk pronkstuk voor zijn keizerlijke hoofdstad Constantinopel (het huidige Istanbul). Door de eeuwen heen leidden diverse problemen, zoals het meermaals instorten van de koepel, in meer of mindere mate tot herstelwerkzaamheden. Al worden deze incidenten deels toegeschreven aan fundamentele constructiefouten, het kan niets afdoen aan de ongelofelijke visie, durf en schaal van dit gebouw. Men zegt vaak dat de enorme centrale koepel - meer dan 55 meter hoog en ruim 30 meter in doorsnee - boven het schip lijkt te zweven. Dit effect is deels bereikt door talrijke venstertjes aan de voet van de koepel, die het interieur overspoelen met magisch licht. Het effect wordt versterkt door het ribvormige ontwerp van de koepel en het feit dat hij rust op vier grote stenen driehoeken in plaats van op de gebruikelijke rechthoek. De driehoekige bouwelementen dragen het gewicht voordat het wordt overgebracht op de enorme stenen pilaren.

De minaretten hebben islamitische inscripties en het gekleurde marmer en de weelderige mozaïeken zijn afkomstig uit de christelijke tijd. Verdere restauratie is lastig gebleken omdat moslims de 'afgodische' mozaïeken hebben overdekt en die bovenlaag kan bij verwijdering beschadigd raken.

Op een terras op de hoge Topkapi - oever zit ik een uur te genieten van het prachtige uitzicht over de Bosporus. Ik drink een halve samovar uit, wat neerkomt op acht glazen thee. Daarna wandel ik ietwat misselijk van al die thee over de pleinen en parken in de buurt. Ik breng toch maar een bezoek aan de Aya Sophia, voor het eerst na vijftien jaar. Van buiten is de kerk niet mooi, maar maakt ze wel een grootse indruk. Van binnen is die ruimtelijke indruk allesoverheersend. Hier en daar zijn op de muren nog iconen en schilderingen uit Byzantijnse tijd te bewonderen. Sommige gedeelten zijn duidelijk verwaarloosd. Ook mag je in de kerk vrijelijk fotograferen, hetgeen me verbaast.

Blauwe Moskee

Superieure demonstratie van Osmaanse bouwkunst

De Blauwe Moskee is een van de prachtigste bouwwerken van het Osmaanse Rijk. Haar zes minaretten en vele koepels en halfkoepels domineren nog altijd de skyline van het oude deel van Istanbul. Het gebouw werd bekend als de Blauwe Moskee vanwege de kleur van het interieur, maar de juiste benaming is de Sultan Ahmed - moskee, vernoemd naar sultan Ahmed I, de opdrachtgever.

De Blauwe Moskee werd van 1609-1616 gebouwd in het voormalig centrum van Istanbul, dat de Osmanen in 1453 veroverden op de Byzantijnen. Ze staat recht tegenover de Hagia Sophia, de grote vroegere orthodoxe kerk die is omgebouwd tot moskee. Ahmed I koos deze locatie opzettelijk - hij wilde laten zien dat Osmaanse architecten en bouwkundigen hun christelijke voorlopers konden evenaren. Uiteindelijk werd de koepel van de Blauwe Moskee niet zo groot als die van de Hagia Sophia, maar de architect van de moskee,

Sedefhar Mehmet Aga, poogde dit te compenseren met de perfecte verhoudingen van zijn bouwwerk. De gebeeldhouwde marmeren minber (preekstoel) is zo geplaatst dat men de imam overal in de moskee kan horen. De hoofdkoepel van de moskee is 43 meter hoog en 33 meter in doorsnee. Het interieur is bekleed met ruim 20.000 met de hand gemaakte keramische tegels, rijkversierd met bloemen, bomen en abstracte patronen. Meer dan tweehonderd gebrandschilderde ramen laten het daglicht binnenstromen. Ahmed I stierf kort nadat de moskee was voltooid en ligt begraven in een mausoleum net buiten de moskeemuren.

De Blauwe Moskee biedt plaats aan zo'n 10.000 gelovigen en honderden moslims gaan er vijf keer per dag bidden, maar op vrijdagen en moslimfeesten komen er veel meer. Niet-gelovigen mogen binnen via de noordingang, maar de westingang heeft de allermooiste decoratie.

Verder kom ik nog langs de Blauwe Moskee. Van buiten is die niet blauw; ze is binnen met blauwe en turquoise tegels versierd, vandaar de naam. Ook tijdens deze reis ga ik uit principe geen enkele moskee binnen. In de loop der jaren heb ik er genoeg gezien. Verder de Divan Yolu, de Kemberlitas Zuil (Byzantijnse zuil, zwartgeblakerd door branden), de Cisternen, de Overdekte Bazaar, het Gülhanepark met het dierentuintje en de Sogukcesme - straat (Straatje met opgeknapte houten huizen in pasteltinten; tourist trap!) Onderweg koop ik een baardtrimmer voor vier piek en twee Zwitserse legermessen voor drie gulden vijftig elk. Uiteraard zijn ze namaak, maar de messen en andere accessoires zijn voor mij functioneel genoeg.

De film die ik vandaag bekijk is The Jackal, met Richard Gere, Sidney Poitier en Bruce Willis. Vml. IRA-bandiet-met-gouden-hart Gere (ruwe bolster, blanke pit) wordt door FBI - man Sidney Poitier uit de lik gehaald om terrorist Willis te stoppen voor hij de Amerikaanse presidentsvrouw vermoordt. En dat lukt, vanzelfsprekend op het nippertje. Redelijke film maar geen hoogvlieger, te voorspelbaar, ietwat gezocht en overdreven. De eerste keer dat ik Willis zie acteren. Volgens mij is hij nogal zelfingenomen. Als ik om negen uur 's avonds mijn biertjes afhaal bij de vaste kiosk in de straat, merk ik dat die al netjes ingepakt klaarstaan. Over service gesproken...

AYA SOPHIA / BLAUWE MOSKEE