Finland ligt tamelijk afgelegen en is met de auto niet zo gemakkelijk te
bereiken; dit is misschien een van de redenen dat het nog niet door het
massatoerisme is ontdekt. Als een groenstrook ligt Finland tussen de Europese
industrielanden en het is een van Europa’s dunst bevolkte gebieden.
In tegenstelling tot Noorwegen en het grootste gedeelte van Zweden is het een
vlak land van meren en moerassen. Verreweg het belangrijkst zijn de bossen
waarmee meer dan 70% van het landoppervlak is bedekt; het 'groene goud' vormt
Finlands belangrijkste natuurlijke hulpbron. Finland is geen warm land, maar het
sneeuwt er ook niet het hele jaar door. Het aantal sneeuwdagen varieert van 100
in het zuiden tot 200 in het noorden, maar zelfs dan viert Helsinki niet altijd
een witte Kerst en 's zomers is het er gewoonlijk even warm als in Oslo of
Stockholm, dank zij de lange dagen en de grote invalshoek van de zon.
Tot de belangrijkste bezienswaardigheden behoren behalve de beroemde meren de
archipel van Turku (scherengebied), het nationale park Oulanka, de beboste
Kolihoogten in Oost-Finland, de skidomeinen van de Pallastanturi in
West-Lapland, het skicentrum Puijo bij Kuopio, en de landtong Vehoniemi ten
zuiden van Tampere.
In Europa vormt de Fin, evenals zijn land, een buitenbeentje. Zijn zwijgzaamheid
is bijvoorbeeld legendarisch, maar dat kan liggen aan het totaal eigensoortig
karakter van zijn taal: zelfs zijn Scandinavische buren kunnen hem niet
verstaan. Er is taalkundig meer verwantschap met het Hongaars.
De Finnen zijn natuurmensen. Ze trekken graag de natuur in, kamperend in een
blokhut of skiënd in de eenzame bossen. Vooral dit laatste is een geliefkoosd
tijdverdrijf en als er geen sneeuw ligt, wordt er zelfs nog op dennennaalden
geskied.
Ondanks hun liefde voor het buitenleven hebben de Finnen een enorme leeshonger.
Hun verslaving aan kranten is verbazingwekkend: op een bevolking van nog geen 5
mihoen verschijnen meer dan 110 dag- en weekbladen!
Eten en drinken
De Finse keuken lijkt oppervlakkig gezien op die der andere Scandinavische
landen. Men kent er hetzelfde koud buffet, of voileipöpytä, hoewel er
verschillen zijn. Van juli tot september kunt U gekookte kreeft eten, gekruid
met dille, en weggespoeld met aquavit. Er zijn ook Russische invloeden,
variërend van wodka tot de overal verkrijgbare borsjtsj en blini's.
De keuken kent echter ook typisch Finse gerechten, veelal bereid van
rendiervlees. Dit pittige vlees wordt, gekruid met kruidenazijn en mosterd,
verwerkt tot pastei, in plakken gesneden opgediend met pepersaus, of gerookt.
Rendierboter heeft een voile, frisse smaak, zodat veel mensen het boven gewone
boter gaan prefereren.
Een ander traditioneel gerecht is de verrassende combinatie van gerookte zalm
met spinazie of de karjalan piirakka, een soort roggepastei met rijst en
eiersaus. Voorts de karjalan paisti, een stevige hutspot van varkens-, kalfs- en
schapevlees. Verfijnder is de kalakukko, een pastei van varkensvlees en vis.
Finland kent ook zijn nationale dranken: pumli (zure melk), bier, en
voortreffelijke, uit inheemse bessen gestookte likeuren zoals mesimaria (arctjsche
bramen), karpi en polar (veenbessen) en lakka (bergframbozen). Hoewel Finland
zelf geen wijn produceert zijn overal geïmporteerde en tamelijk goedkope wijnen
uit Frankrijk, Duitsland en Italië te krijgen.
Als men via de oude hoofdstad Turku of de huidige hoofdstad Helsinki, Finland
binnenkomt, ziet men meteen een van de mooiste stukjes van het land. Helsinki
zelf breidt zich snel uit, maar het kustgebied is nog zeer landelijk, met
vredige stadjes waar men de zomer kan doorbrengen. De Finnen zelf gaan vaak naar
het noorden voor hen vakantie. Even buiten de haven van Helsinki begint het
Finse scherengebied. Het mooiste gedeelte ligt tussen Turku en de Aland-eilanden , waar de zomers warmer en langer zijn dan op het vasteland. De
Botnische kust daarentegen bestaat uit vlak laagland.
De meren in het binnenland zijn ontstaan door de uitschurende werking van het
ijs en zijn vaak koud en diep. Er zijn drie belangrijke merengebieden: rond
Tampere, waar de meren smal zijn en steil aflopen; in het midden van Finland
ligt het uitgestrekte Päijlinnemeer. hier kan men een tocht over water maken die
begint in Labti en in Jyvitskyla. eindigt. In het oosten ligt het grote
merengebied van Saimaa, dat het meest bezocht en het drukst bevaren wordt.
Senaatsplein
Bezienswaardigheden
Helsinki is gebouwd aan het water; het centrum ligt op een schiereiland en de
rest van de stad ligt verspreid over de naburige
eilanden. Hoewel er niet zoveel uitgesproken bezienswaardigheden zijn, is een
bezoek aan de oude stad zeer de moeite waard.
Pas na het vertrek van de Zweden en de inlijving bij Rusland in 1812 werd
Helsinki de hoofdstad. De oorspronkelijk houten stad, in 1550 gesticht door
de Zweedse koning Gustaaf Wasa, was vier jaar eerder volledig door brand verwoest en men
kon dus een nieuwe stad van de grond af ophouwen. Het Senaatsplein domineert
nog steeds de haven en boven de gehele stad uit torent de groengouden koepel van
de Lutherse kathedraal.
Het Rijksdaggebouw, het postkantoor en het Cultuurbuis zijn alle in monumentale
stijl opgetrokken, om als het ware het ontbreken van een koninklijk paleis te
compenseren. Andere moderne gebouwen die U moet zien, zijn het gebouw van de
studentenbeweging van Pietila, het prachtige stationsgebouw van Saarinen en de
door Aalto gebouwde, drie verdiepingen tellende winkel van Stockmann, misschien
wel ' 's werelds grootste boekwinkel. Helsinki telt uiteraard ook een aantal
musea, waarvan de Atheneum - kunstgalerij en het Mannerheim - museum de moeite van
een bezoek meer dan waard zijn.
Het is natuurlijk onmogelijk alle 500.000 inwoners van Helsinki te ontmoeten,
maar de beste poging daartoe kunt U ondernemen op de marktpleinen. De grootste
en kleurrijkste is Kauppatori en vlak daarbij ligt de overdekte Kauppahalli,
waar U alle mogelijke soorten etenswaren kunt kopen. Hier en op het andere grote
marktplein, Hakaniemi, kunt U nog steeds een enorme afwisseling vinden in
klederdrachten en dialecten.
Aan de rand van de stad en per tram te bereiken, liggen de parkachtige
voorsteden Töölö, Lautasaari en Kulosaari. Deze laatste twee nieuwe wijken zijn
op eilanden gebouwd. De roemruchte oude burcht Suomenlinna ligt op het
gelijknamige eiland. Het is thans een museum en elk uur vaart er vanaf het
marktplein een pont naar toe. In het zuidwesten van de stad ligt Tapiola, een
combinatie van goede stedenbouw en prachtige landschapsarchitectuur. Hier kan
iedereen in het bos wonen. Het is een voorbeeld voor planologen uit de gehele
wereld. Uitgezonderd Helsinki lijken de meeste Finse steden nog geen 25 jaar
oud, en dat klopt ook vaak. Toch bezit Turku nog historisch stedenschoon,
waaronder een gotische Mariakerk en het bijna 700 jaar oude slot Abohus, een
der oudste burchten van Finland. Het kasteel is eerder indrukwekkend dan fraai
en sinds de restauratie wordt het gebruikt voor concerten en officiële
gelegenheden. Naast vele oud-Noorse en oud-Russische stukken bevat het
Kunsthistorisch Museum een belangwekkende en steeds bijgehouden verzameling
moderne Finse schilder-, beeldhouw- en nijverheidskunst.
In Porvoo staan nog vele beschilderde, 18e-eeuwse houten huizen, ondanks de vele
branden en oorlogen die de stad teisterden.
Finland beeft maar weinig middeleeuwse kastelen; er zijn trouwens in het
algemeen weinig kastelen, zodat wat er staat alleen al door zijn zeldzaamheid
belangwekkend is. Het bij Tammisaari gelegen Raseborg en het Kastelholma op
Aland stammen beide uit de 14e eeuw en behoren tot de mooiste Finse ruïnes. Een
van de mooiste en oudste kastelen van Noord-Europa staat in Olavinlinna, aan het
Saimaameer. Het heeft nog echte geschutstorens, in juli wordt er een
operafestival gehouden en het bezit het enige klank- en lichtspel van Finland.
Bij Lappeenranta en Hamina, ten oosten van Kotka, liggen vijf vestingsteden.
Finland werd eerst in de 13e eeuw gekerstend, maar er zijn vele kerken, heel
oorspronkelijke bouwsels van graniet met lichte interieurs. De meeste staan aan
de zuiden de westkust. Muurschilderingen kunt U bewonderen in Lobja en in
Hattula, bij Hlimeenlinna. Heel originele en indrukwekkende muurschilderingen
uit de 15e en 16e eeuw kunt U zien in Taivassalo en in Rymlitylli, in de buurt
van Naantali aan de westkust. Bij Kuopio liggen aan de rand van een meer twee
kloosters met unieke iconenverzamelingen.
Finland is weinig heuvelachtig maar toch werd in 1950 Labti uitgekozen voor de
wereldkampioenschappen skiën. De andere belangrijke wintersportplaats is Kuopio,
ofschoon er ook een skischans is bij Jyvliskylli en een slalom-parcours bij
Kalpalinna.
Er wordt wel eens gezegd: 'Het jaar in Lapland telt negen wintermaanden, de
overige drie maanden wachten de mensen op de zomer.' In werkelijkheid wordt het
in Lapland wel degelijk zomer, hoewel in dit deel van Finland de winter een heel
lang en hard seizoen is met een twee maanden durende nacht, schaars verlicht
door de maan en het spookachtige noorderlicht; daarna schijnt de zon dan ook
gedurende een ononderbroken periode van ongeveer 70 dagen. De boeren hebben maar
een paar maanden de tijd om iets op de moeilijk te bewerken grond te verbouwen;
de rest van het jaar zijn zij meestal houthakker.
Het hele jaar door vormen Finlands noordelijke provincies een uitgestrekt
natuurreservaat, een woest landschap van bomen, meren en moerassen. Het is sinds
de jongste ijstijd nauwelijks veranderd, eenzaam en zwaarmoedig als een symfonie
van Sibelius.
De 200.000 Finnen die hier wonen, gaan verloren in een gebied dat zo groot is
als Nederland, België en Zwitserland tezamen. Waar de oorspronkelijke bewoners
van Finland, de Lappon, eigenlijk vandaan komen is een veelomstreden vraag. Zij
wonen er misschien al sinds 8.000 v. C, maar niemand kent hen precieze afkomst of
plaats van herkomst. Vast staat alleen dat ze er al waren toen de Finnen kwamen
en dat ze langzaam door de nieuwkomers naar het noorden zijn verdreven.
Men kan de Lappen verdelen in vis-Lappen en bos-Lappen, maar hun hele economie
draait rond het rendier, het enige huisdier dat boven de poolcirkel kan leven.
Hun cultuur is echter geenszins primitief en in feite de enige mogelijke manier
van leven in een dergelijke omgeving. Hun gebruiksgoederen worden vervaardigd
van huiden en rendierhoorn en hun kleding is zowel fraai als functioneel.
Overigens is de term 'Lap' ook een Zweeds scheldwoord, dat U dus maar liever
niet moet gebruiken.
Bezienswaardigheden
De snelwegen in het hoge noorden behoren nu niet bepaald tot de drukste van
Europa. Ze voeren door een somber landschap met weinig industrie, een paar
boerderijen en nog minder dorpen.
Maar vlak onder de poolcirkel, geheel onverwacht in deze woestenij, ligt de
ultramoderne, planmatig opgezette hoofdstad van Lapland, Rovaniemi. Eens
een klein marktplaatsje waar de Lappen hen rendierhuiden, gedroogde vis en
verschillende bandgemaakte producten verhandelden, werd het oorspronkelijke
groepje bouten buizen in 1944 door de Duitsers verwoest. Veel loopgraven zijn
gerestaureerd om een indruk te geven van de bouwstijl uit die tragische periode
in de Finse geschiedenis. De nieuwe stad, ontworpen door Alvar Aalto, is nu een
belangrijk toeristencentrum met een architectonisch zeer fraaie bibliotheek en
een natuurhistorisch museum.
Ten zuidwesten van Rovaniomi ligt Tornio, een interessant stadje,
tegenover het aan de Zweedse grens gelegen Haparanda. U kunt in Tornio een
Lappenmuseum, een uitkijktoren en een bouten kerk uit 1680 bezichtigen.
Oude kerken vindt u ook in Sodankyla., een van de grootste gemeenten van
Finland, in Mantojlirvi in het uiterste noorden van het rendier is voor vele
Lappen nog steeds de basis van hun bestaan. ZO drinken de molk, 0100
het vlees en verkopen de huiden en booms. Voor de toerist die de moed bezit.
Lapland in de winter te bezoeken is het jaarlijkse bijeendrijven van de
dieren een waar feest; hij kan ook een tocht maken in een rendieren (pulkka). In
de zomer kunnen bier prachtige voet- of boottochten gemaakt worden, maar men
moot in de bossen wol oppassen voor wolven en beren.
Utsjoki en in Kemijlirvi, eindpunt van de spoorlijn naar het noorden en
uitgangspunt voor tochten door Oost-Lapland. Ongeveer 40 km naar het noordwesten
ligt de berg Pyblitunturi, vanwaar men een prachtig uitzicht over Zuid-Lapland
beeft.
Zowel in de zomer als in de winter wordt er in het gebied rond Pallastunturi
druk geskied en gewandeld. Vanuit Rovaniemi kunt u op verschillende manieren
Muonio bereiken.
Er loopt een weg langs de Zweedse grens door Aavasaksa, het meest zuidelijk punt
vanwaar u de middernachtzon kunt zien; vervolgens langs het Pakasivomoer,
met zijn 30 meter hoge rotswanden. De andere weg voert u door het mooi rivierdal
van de Ounasioki.
Helsinki en directe omgeving
Met ruim 510.000 inwoners is de hoofdstad Helsinki (Helsingfors in het Zweeds)) de grootste
stad van het land; tel je de voorsteden mee, dan zijn het er ongeveer 1 miljoen.
De stad is het centrum van het economische en culturele leven in Finland en het
bruisende middelpunt van zowel de Fins als Zweedstalige cultuur.
Helsinki, opvallend schoon en ruim, heeft veel groen en wordt omgeven door
water. De bebouwing strekt zich uit over een groot rotsachtig schiereiland, een
aantal kleinere schiereilandjes en enkele door bruggen met elkaar verbonden
eilanden. De zeearmen van de Finse Golf dringen op verscheidene plaatsen tot
diep in de stad door. Het centrum is rijk aan architectuur, musea en
kunstgaleries. De stad heeft een bloeiend theater en muziekleven. In de zomer
zijn er voorstellingen in de openlucht en in augustus en/of september vinden de
Helsinki Festivalweken plaats.
De moderne voorsteden en buitenwijken van Helsinki danken hun ruime op zet aan
de ontwerpen van beroemde architecten als Alvar Aalto, Timo Penttilä en het
echtpaar Pietilä.
Het Senaatintori, Senaatsplein, is het historisch hart van de stad, maar meer
bedrijvigheid vindt u op het Kauppatori, marktplein, bij de Zuidhaven, vanwaar
de veerboten naar de Oostzeelanden vertrekken, en rond het Rautatientori, het
Centraal Station. De lange, rechte Mannerheimintie is de hoofdverkeersader van
de stad.
De sfeer in Helsinki is doorgaans rustiger en meer ontspannen dan die in de
meeste andere hoofdsteden van Europa. De dienstverlening en doelmatigheid van de
voorzieningen steken uit boven het Europese gemiddelde.
Historische ontwikkeling
De Zweedse koning Gustav Vasa stichtte de stad in 1550 aan de oevers van de
Vantaa onder de naam Helsingfors. Het had een concurrent moeten worden van het
Russische Reval (Tallinn) in Estland. Maar het liep anders. In 1640 tijdens de
regering van koningin Kristina verplaatste men de stad naar de huidige plaats.
Van het oorspronkelijke Helsingfors Zweeds voor `watervalletje van Helsing'
resten alleen nog de fundamenten van een kerkgebouw in het stadsdeel
Vanhakaupunki (oude stad). Pas in 1812 toen de Russische tsaar Alexander i
Helsingfors de hoofdstad van het land maakte, kreeg het zijn huidige Finse naam
Helsinki. Van een plaats met 3500 inwoners groeide het uit tot een moderne stad
met allure. De verwoesting van een groot deel van het centrum door een brand in
1808 vormde de aanleiding voor een nieuw stadsplan ontworpen door J.A.
Ehrenström en gerealiseerd door C.L. Engel tussen 1812 en 1840. In 1827
verhuisde de universiteit van Turku naar Helsinki. Nadat Finland in 1917 zijn
onafhankelijkheid had verkregen, ontwikkelde de hoofdstad zich verder tot een
toonbeeld van vooruitstrevende architectuur.
Aantrekkelijke stad en uitgangspunt voor excursies
Niet alleen de groene parken of plantsoenen, het uitzicht over het water en de
indrukwekkende architectuur, maar ook de luxueuze winkels en ruime variatie aan
eet en drinkgelegenheden maken Helsinki tot een aangename verblijfplaats. Voor
bezoekers met een goedgevulde beurs is de stad een winkelparadijs. Op de markt
bieden de kooplui hun artikelen soms voordeliger aan dan de winkels, maar
noemenswaardige prijsverschillen doen zich niet voor. Dinerdansant is bijzonder
populair onder de hoofdstedelingen. Ook kunt u genieten van binnen of
buitenlandse gerechten in de goed beklante (kelder)restaurants of op een
dakterras met een panoramisch uitzicht.
Het verkeer verloopt ordelijk door een consequente invoering van
eenrichtingsverkeer, wat voor de automobilist enig ongemak kan opleveren. Soms
duurt het wel even voor deze in de gewenste richting mag afslaan. Het openbaar
vervoer is uitstekend geregeld met trams in het centrum en bussen met
bestemmingen binnen en buiten de stad. Een metrolijn loopt vanuit het centrum
naar het noordoosten van de hoofdstad en waterbussen varen op de
(schier)eilanden.
Doordat vanuit Helsinki treinen en bussen naar bijna alle plaatsen in het land
gaan, vormt de stad een aantrekkelijk uitgangspunt voor een kort uitstapje of
langere vakantietrip. Vanaf het Centraal Station vertrekken ook treinen naar
Rusland. Het busstation (Linjaautoasema) ligt dichtbij het Centraal Station. De
meeste autoveerboten en passagiersschepen varen vanaf Eteläsatama (Zuidhaven) of
de Katajanokka naar Stockholm, Travemünde, Tallinn en SintPetersburg. Helsinki's
luchthaven Vantaa ligt 2o km ten noorden van het centrum.
STADSBEZICHTIGING
De stad leent zich uitstekend voor het maken van wandelingen. Aangezien de
straten in Helsinki door de ligging op de rotsen soms nogal steil omhoog kunnen
gaan, zijn gemakkelijke schoenen geen overbodige luxe.
Het parkeren van auto's in de binnenstad is moeilijk. Er is een beperkt aantal
plaatsen met parkeermeters. Een parkeergarage bevindt zich onder het
Stockmannwarenhuis op de hoek van de Mannerheimintie en Aleksanterinkatu. Door
het voortreffelijke openbaar vervoer zijn tram of bus in Helsinki een uitstekend
alternatief voor de auto. Tramlijnen 3b en 3t zijn toeristische `circle lijnen'.
Het oude centrum met marktplein Het Kauppatori (marktplein) is een groot plein
dat aan de Eteläsatama (het havengebied) grenst. Daar vertrekken van de
Olympialaituri (Olympiakade) de grote schepen en veerboten. Aan het marktplein
zelf liggen de kleinere boten. Tussen de schepen en autoveren door laveren
rondvaartbootjes, die om de eilanden varen.
Op weekdagen wordt er van ca. 7 tot 14 uur en 's zomers ook van 14.30 tot ca. 20
uur markt gehouden. Boeren en vissers bieden hun producten aan. Langs de
waterkant liggen sloepen met vers gebakken vis te wachten op kopers. Aan de
fleurige kramen op het plein is van alles te koop, zoals fruit, groente,
bloemen, leerwaren, gevlochten mandjes en tapijtjes, Samische schoenen, laarzen,
rendiervellen, bontjassen, mutsen, stola's van rendieren en ansichtkaarten. Ook
vindt u er de puukkomessen, in leren schedes, die gebruikt worden bij de jacht,
het schoonmaken van vis en het vervaardigen van houtsnijwerk. Je vindt
de puukko in ieder Fins huishouden, met een lemmet van roestvrij staal en een
houten of benen heft. Het lemmet kan zijn opgesierd met een tekst en de schede
is vaak versierd met metaalbeslag of getekende patronen. Ook vanaf vrachtwagens
bieden handelaren hun koopwaar aan. Begin oktober wordt het jaarlijkse
Oostzeeharing en visfestival gehouden. Bij de verschillende kramen kunnen de
voorbijgangers visgerechten proeven en vis in blik kopen. De markthandelaren
komen van de eilanden aan de west en de zuidkust van Finland. Een plaatselijke
muzikant brengt een oudFins zeemanslied ten gehore. Tijdens de zomerse
avondmarkt treden jonge muzikanten op bij de Keisarinnankivi, de zuil die tussen
de kramen omhoogrijst. Het gedenkteken van Engel met de dubbele arend is in 1833
opgericht voor tsarina Alexandra na het bezoek aan de hoofdstad. De stoomboot
J.L. Runeberg maakt van een van de steigers aan het Kauppatori een eilandentocht
die in Porvoo eindigt.
Waterbussen (Vesibussi) varen op de eilanden Suomenlinna of Korkeasaari. De
bootpassagiers vormen de klandizie voor de koffietent op de kade. Hier schenkt
men verse koffie met een soort Finse, warme oliebol zonder rozijnen. In de
overdekte markthal langs het water liggen allerlei versnaperingen en
delicatessen uitgestald.
De statige gebouwen in classicistische stijl vormen het decor voor de
marktkramen tezamen met de Russischorthodoxe Uspenskykathedraal, die boven het
groen uittorent. Het door Engel in 1833 voltooide raadhuis is in 1970 van binnen
gemoderniseerd. Slechts enkele zalen in empirestijl, waaronder de zuilenzaal van
Axel H. Dalström (1863), zijn bewaard gebleven. In het gebouw staat ook de 6 m
hoge constructie `Ketting' van glasfiber, vervaardigd door Kimmo Kaivanto
(1970).
Pehr Granstedt bouwde het paleis tussen 1814 en 1818 voor een welgesteld
zakenman. Sinds 1919 is het in gebruik bij de achtereenvolgende Finse
presidenten, die er hun officiële gasten verwelkomen.
Zuidhaven en park
In het passagierspaviljoen van de Silja Line bevindt zich een cafeetje met een
terrasje dat uitzicht biedt op de veerboten. Aan de landzijde strekt een park
zich uit over de steile rots, de Tähtitorninvuori, oftewel sterrewachtheuvel.
Esplanadi en Havis Amanda
Tussen het marktplein en de drukke Esplanaden loopt de Unioninkatu. De
PohjoisEsplanadi (ofwel NoordEsplanade) is een luxe winkelstraat waar u
ondermeer de beroemde producten van Marimekko, Aarikka en Arabia kan kopen. Het
langgerekte Runebergpark scheidt de EteläEsplanadi (de 'Zuid
Esplanade') van de PohjoisEsplanadi (de `NoordEsplanade'). Tegenover het park op
het marktplein staat de ronde marmeren fontein van Havis Amanda met vier bronzen
zeehonden. De fontein is een werk van Ville Vallgren uit 1908. Het bronzen beeld
van de naakt uit zee oprijzende maagd symboliseert de stad Helsinki. Bij de
onthulling verwekte de naaktheid van het beeld destijds de nodige opschudding
onder de burgers van de stad. De volksmond gaf het de naam 'Havis Amanda',
waarvan de herkomst niet meer bekend is. Men vermoedt dat een reclameplaat van
de zeepfabriek Havi het beeld haar naam heeft bezorgd. Op 3o april is Havis
Amanda het middelpunt van het bekende Vappufeest: rond middernacht kleden
studenten de vrouwengestalte aan met een beha en een studentenpet.
Midden in het Runebergpark staat het beeld van de volksdichter Johan Ludvig
Runeberg vervaardigd door zijn oudste zoon Walter Runeberg. Op het schild van
een vrouwenfiguur staan een paar regels uit het Finse volkslied zoals Runeberg
dat schreef. Wat verder in het park, dat een geliefde ontmoetingsplaats vormt
voor de inwoners van Helsinki, staat het beeld van een andere bekende dichter,
Eino Leino (18781926), die Runeberg en Topelius in het Fins vertaalde. Hij geldt
niet alleen als vernieuwer van de dichtkunst (lyrische poëzie en epiek), maar
schreef ook romans en toneel, en vertaalde beroemdheden als Goethe, Schiller,
Corneille, Racine en Dante in het Fins. Hij liet zich vooral inspireren door de
Finse natuur en de klassieke oudheid.
Senaatintori
De Unioninkatu met het toeristenbureau tegenover visrestaurant Havis Amanda
voert naar het Senaatintori. Dit indrukwekkende plein in neoklassieke stijl is
een schepping van Ehrenström en Engel. De laatste was voor zijn komst naar
Finland in dienst geweest van de Russische tsaar. Daardoor vertonen de rondom
liggende gebouwen grote gelijkenis met die in het tsaristische Sint Petersburg.
Alexander II heeft alles in het werk gesteld om de nieuwe hoofdstad een imposant
centrum te geven. Ondanks de aanwezige studenten heeft het Senaatintori aan
sfeer en gezelligheid
niet veel te bieden. Maar het plein leent zich goed voor de officiële
herdenkingen en staatsplechtigheden, die hier ongeacht het jaargetijde
regelmatig worden gehouden.
Staatsbegrafenissen vinden plaats in de Tuomiokirkko, de domkerk, die het plein
domineert. De opening van het academische jaar en universitaire promoties gaan
hier vergezeld van een kerkelijke inzegening. De 46 treden naar de ingang van de
kathedraal dienen het publiek als zitplaatsen tijdens de plechtigheden. Met het
gezicht naar de dom ziet u links de universiteits- en rechts de
regeringsgebouwen. Midden op het plein staat het standbeeld van tsaar Alexander
II, die veel voor Finland heeft betekend. Het beeld van de tsaar op de
roodmarmeren sokkel is in 1894 vervaardigd door Walter Runeberg en Johannes
Takanen. Voor de universiteit op het plein ligt een gedenkplaat van de
Ulrika Eleonora kerk (17271827) die plaats moest maken voor de aanleg van het
plein.
Oude huizen
Tegenover de domkerk op de hoek van de Aleksanterinkatu en de Katariinankatu
staat het Sederholmin Talo, het oudste nog bestaande stenen huis van Helsinki.
Het grijsblauwe gebouw draagt in het wapenschild het jaartal 1757. Op de hoek
van de Aleksanterinkatu en de Unioninkatu is in een oud huizencomplex de
Kiseleffbazaar gevestigd met nostalgisch ingerichte winkelgalerieën met luxe
artikelen, handwerk en kunstartikelen. De Aleksanterinkatu is een winkelstraat
die zich uitstrekt tussen de Noordhaven en de Mannerheimintie. Het roodbruine
gebouw uit het midden van de 19de eeuw aan de Aleksanterinkatu is de ambtswoning
van de burgemeester van Helsinki.
Domkerk
De witte Tuomiokirkko, of domkerk, met haar koepels en zuilen is in 1852 naar
een ontwerp van Engel voltooid. Het portiek heeft Corinthische zuilen en een
driehoekig gevelveld. De kerk telt 1575 zitplaatsen. De gerestaureerde crypte
wordt gebruikt voor muziekuitvoeringen en kunsttentoonstellingen.
Een witte koepel bekroont het overwegend lichtgrijze interieur. Bezienswaardig
zijn galerijen met Ionische zuilen, nissen met beelden van Luther, Melanchthon
en Agricola, een halfrond orgel met vier manualen en 57 registers, het
altaarstuk met de schildering van de graflegging van Christus en een preekstoel
met verguldsel aan kuip en baldakijn.
Overige bezienswaardigheden aan het senaatsplein Universiteit en regeringsgebouwen zijn geel van kleur met witte zuilen en
raamomlijstingen. De universiteit dateert van 1832. In het verlengde van het
hoofdgebouw ziet u aan de Unioninkatu de universiteitsbibliotheek, die een
afgeplatte koepel een Jugendstilinterieur bezit. Tegenover het ziekenhuiscomplex
achter de domkerk gaat tussen de bomen de Agia Triada, de Heilige Drie eenheid,
schuil. Deze Russischorthodoxe kerk, de oudste in Helsinki, is alweer een werk
van Engel. Het interieur van het kerkje is eigenlijk provisorisch ingericht voor
de geloofsgemeenschap in Helsinki, maar heeft in de loop van ruim anderhalve
eeuw geen enkele verandering meer ondergaan. Een met zilver bedekte icoon, Maria
van Smolensk, stamt uit het kasteel Suomenlinna; een andere, Maria, Troosteres
der bedroefden, is een geschenk van de tsarina nadat ze in 1868 een treinongeluk
had overleefd.
Aan de Snellmaninkatu staat tegenover de Bank van Finland het Huis van de
Standen (geestelijkheid, burgers en boeren), nu centrum van wetenschappelijke
genootschappen. Het klassieke portiek heeft Korinthische zuilen en werd in 1891
naar Weens voorbeeld gebouwd door Gustav Nyström. De tsaar Alexander i vormt het
middelpunt van een bronzen beeldengroep in het gevelveld.
Aan de zuidzijde van het Senaatsplein staan het Senaatsgebouw, de andere
regeringsgebouwen en daarachter het in 1862 voor de aristocratie gebouwde
Ridderhuis. Een van de vertrekken doet dienst als concertzaal. Daarachter loopt
de Aleksanterinkatu met het stadhuis en het presidentiële paleis. Het ernaast
gelegen pleintje hoort bij het hoofdkwartier van de presidentiële wacht. In
oostelijke richting strekt zich de oude havenwijk Katajanokka uit met
gerestaureerde pakhuizen. Aan deze kade meren de schepen voor Travemünde en
Zweden af.
Ouspensky
kathedraal
Op de heuvel in de Kanavakatu staat de fraaie Russischorthodoxe
Uspenskykathedraal uit 1868. Deze is het werk van de Russische architect A.M.
Gornostayev. Het gebouw van rode baksteen heeft fraai vergulde uivormige torens
en een rijk interieur: vier imposante granieten zuilen uit één stuk steen, die
de centrale koepel dragen, prachtige iconen en een fraaie iconostase uit het
Valamoklooster in het Ladogameer (Rusland).
Stationsplein
Op Rautatientori, het grote stationsplein, staan diverse stadsbussen. Het
spoorwegstation aan het Asemaaukioplein, is een monumentaal gebouw van roze
graniet uit 1919 van Eliel Saarinen. De grijze uurwerktoren is 49 m hoog en
voorzien van een groenkoperen dak. Het restaurant Eliel in de stationshal bezit
een fraai Jugendstil interieur. Dit is een ontmoetingsplaats van culturele
minderheden, die wel in Helsinki wonen, maar door hun geringe aantallen in veel
mindere mate deel uitmaken van het stadsbeeld dan in andere grote Europese
steden. Onder het station bevindt zich een winkelcentrum, waar u tot 's avonds
laat terecht kan. Het hotelreserveringsbureau ligt links van het station. Aan
het Rautatientori liggen tegenover elkaar het Nationaal Theater en het
Fins Nationaal Kunstmuseum, ofwel Ateneum. Het Nationaal Theater is een
monumentaal gebouw uit 1902, in de nationale romantische stijl. Ervoor staat het
kolossale beeld van de dichter en schrijver Aleksis Kivi, gemaakt door Wäinö
Aaltonen. Achter de neorenaissancistische voorgevel van het Ateneum bevindt zich
de grootste collectie Finse kunst van
de 8de eeuw tot heden. Tevens bevinden zich hier beroemde werken van
buitenlandse meesters als Rembrandt, Van Gogh, Gauguin en Moore.
Museum voor Moderne Kunst
Het dakterras van het Vaakunahotel, onderdeel van het Sokosgebouw, biedt een
levendig uitzicht over de stad. Voor het hoofdpostkantoor en naast het in 1998
geopende Museum voor Moderne Kunst staat het ruiterstandbeeld van Mannerheim m
p. 5253. De beeldhouwer Aimo Tukiainen heeft hem hoog gezeten op zijn
lievelingspaard Käthe vereeuwigd. Het in mei 1998 geopende Museum voor Moderne
Kunst, Kiasma genaamd, is Helsinki's trots. De naam refereert aan het uit het
Grieks afkomstige begrip chiasma (teken chi of kruis), dat men niet alleen benut
in de biologie voor de kruising van oogzenuwen, maar ook voor een stijlfiguur,
een kruisstelling van begrippen. De naam is gekozen om te benadrukken hoe
belangrijk het is om te leren zien. Welke uitleg men ook aan de naam geeft, de
bouw van dit moderne museum heeft in ieder geval heel wat tegenstrijdige
gevoelens opgeroepen en niet zonder slag of stoot zijn dominante plek gekregen.
Maar nu het Kiasma er eenmaal staat, mag het er wezen. Het kan wedijveren met de
mooiste musea ter wereld wat betreft ruimtelijke dynamiek. Het ontwerp brengt
buiten en binnenwereld zo speels bij elkaar dat het alleen al ontspannend is om
in dit museum te verpozen en wat rond te dwalen. De wisselende exposities van
wat de moderne kunst sinds de jaren zestig te bieden heeft, komen goed tot hun
recht en met de begeleidende video's en gedrukte informatie, die u voor een
luttel bedrag mag meenemen, kunt u zich naar believen oriënteren. Het museum
heeft regelmatig uiteenlopende lezingen en andere nevenactiviteiten op het
programma staan. Voorts beschikt het over een goed restaurant en een museumshop.
Parlement
Het massieve, grijze parlementsgebouw, Mannerheimintie 30, dateert van 1931. Het
is opgetrokken in neoklassieke stijl. Aan de voorzijde voeren brede trappen naar
het bordes met een 17 m hoge zuilengalerij. Aan weerszijden staat een beeld
gemaakt door Wäinö Aaltonen: dat van de nationale leider Svinhufvud en van
Ståhlberg, de eerste president van de onafhankelijke republiek Finland. De 200
leden van het Finse parlement vergaderen in de koepelzaal. In de nieuwe
bijgebouwen bevinden zich de bibliotheek en leeszaal, de studie en vergaderzalen
van de parlementsleden, van de Finse leden van de Noordse Raad en van de
ombudsman. In het parlementsgebouw hangt een portret van de Nederlander
professor Van der Vlugt.
Op geregelde tijden geven gidsen in diverse talen gratis rondleidingen door het
gebouw.
Nationaal museum en Villa Hakasalmi
Even voorbij het parlementsgebouw staat ter hoogte van de Museokatu een gebouw
uit 1916, waarin het Nationaal Museum is gevestigd. Het herbergt archeologische,
historische en etnologische collecties over het leven van de Finnen en Samen.
Aan de overkant staat de Villa Hakasalmi, nu het stedelijk museum dat de
geschiedenis van Helsinki vertelt. Maquettes en foto's geven de bezoeker een
aardige indruk van de ontwikkelingen. De interieurkamers behoorden eertijds aan
in Helsinki woonachtige families. Ruim Zoo jaar geleden woonde in de villa de
aristocratische familie Karamzin. De naam Aurora Karamzin is verbonden aan het
liefdadigheidswerk voor de armen in Helsinki. In het bijbehorende losstaande
gebouw is een café met idyllisch en beschut terrasje, waar u Fins gebak en
koffiebrood kunt nuttigen.
Finlandiahuis en Operagebouw
Ter hoogte van het beeld van Larin Paraske, de
19deeeuwse Karelische volks zangeres, loopt een paadje door het Hesperiapark,
ook wel Hakasalmipark genoemd, naar het Finlandiahuis aan het Töölönlahti. In
het in 1972 door Alvar Aalto ontworpen gebouw worden concerten gegeven en
congressen gehouden. Vanhier kronkelt een zandpaadje langs het water van deze
inham van de Finse Golf. Op de kruising van de Mannerheimintie en de
Helsinginkatu ligt aan het water het hypermoderne muziektheater van de Nationale
Opera en het Finse Nationale Ballet. Vanaf de waterkant kan men de in 1966
ontworpen stadsschouwburg aan de overzijde zien liggen. Het restaurant van het
Operagebouw bevindt zich aan de waterzijde op de begane grond.
Rotskerk
Vlak voor het kruispunt van de Eteläinen Hesperiankatu en de Runeberginkatu is
het kunstenaars en schrijversrestaurant Elite met terrasje. Een gedenksteen
herinnert hier aan Mika Waltari, een schrijver die er stamgast was. Even voorbij
het restaurant voeren in de Oksasenkatu enkele traptreden omhoog naar de
achterzijde van de Rotskerk ofwel Temppeliaukiokirkko. In feite is deze lutherse
kerk niets anders dan een uitgeholde rots, afgedekt door een afgeplatte koepel
van glas en koper. Dit bouwwerk, in 1969 ontworpen door Timo en Tuomo
Suomalainen, wordt ook gebruikt als concertzaal. Voor het kerkplein loopt de
Fredrikinkatu. In de ede zijstraat links bevindt zich het Zoölogisch museum. Aan
de overkant van de straat is nog een kunstenaarsrestaurant, Ateljé, met een
eenvoudige keuken. De Arkadiankatu eindigt bij de Mannerheimintie op het
Paasikivenaukiopleintje, met een zwart granieten gedenksteen ter nagedachtenis
aan president Paasikivi.
Het zuidelijk deel van de Mannerheimintie en Bulevardi
De Mannerheimintie begint bij de Erottaja niet ver van het Zweedse Theater. Aan
de rechterzijde staan de grote warenhuizen Stockmann en Sokos. Eén blok voor het
busstation ligt achter het winkelcentrum Forum, in de Yrjönkatu 27, het Amos
Andersonmuseum. Dit is vernoemd naar de Zweedstalige krantenmagnaat in Helsinki,
die het museum een grote privécollectie Finse kunstwerken naliet. Daarnaast ook
Europese kunstwerken (15de18de eeuw). Er zijn bovendien tijdelijke
tentoonstellingen.
Het Olympische complex
Op de kruising van de Mannerheimintie en de Helsinginkatu staat de Messuhalli,
waar beursactiviteiten, exposities en allerlei manifestaties plaats hebben. Voor
het Olympisch Stadion staat een beeld van Wäinö Aaltonen: de legendarische
atleet Paavo Nurmi m p. 90. Het beeld is het symbool geworden van de Finse sisu
(fut, energie).
In het sportcomplex dat zich ten noorden van het Töölönlahti uitstrekt, zijn in
1952 de Olympische Zomerspelen gehouden. Het stadion is in 1938 gebouwd. In de
72 m hoge toren bevindt zich een lift, die tot de top omhooggaat. Van bovenaf
kijkt u uit over de groenstroken en waterpartij en in en om de stad. In het
sportcomplex liggen verder het Sportmuseum (medailles, herinneringen aan Nurmi,
Olympische tentoonstelling, bibliotheek en archief), het zwemstadion, de
overdekte ijsbaan en andere sportaccommodaties. De grote hal van de ijsbaan
wordt ook gebruikt voor culturele evenementen. In het Laaksopark, aan de
overzijde van de Nordenskiöldinkatu, bevindt zich het stadion voor de in
Helsinki populaire paardensport en het Jäähalli, waar eveneens grote sport en
culturele evenementen plaats vinden. In dit park ligt tevens een verkeerspark
voor de kinderen.
Sibeliusmonument Het glooiende Sibeliuspark ligt bij de tribune van de roeibaan achter de
strandboulevard; de Mechelininkatu loopt dwars door het park. Midden tussen het
groen rijzen de glanzend stalen orgelpijpen omhoog van het Sibeliusmonument, een
bedevaartsoord voor de muziekliefhebbers. De eigenzinnige beeldhouwster Eila
Hiltunen plaatste de kop van de componist, geportretteerd met zijn hoofdhaar dat
hij al op jeugdige leeftijd verloor, aan de basis van haar sprankelende creatie
uit 1967.
Kustweg en zandstrand
Langs het water loopt de brede Merikannontie naar de roeibaan. Vanaf de tribune
klinkt op zomeravonden een vrolijk samenzang. Naast het stadion is een
koffiehuis met terrasje. Aan de steigers liggen de boten van de inwoners van
Helsinki. Op de parallel aan de Merikannontie lopende Mechelininkatu bevindt
zich op nr. 36 een midgetgolfbaan. De kustweg loopt in zuidelijke richting door
het Kuulapark en eindigt bij de tennisvelden aan de Eteläinen Hesperiankatu. In
het beboste stuk over de Hietakannaksentie en de Hietaniemenkatu ligt de
begraafplaats met de graven van een aantal presidenten. Bij een hoog kruis aan
het einde van een lange laan staat tussen de oorlogsgraven het eregraf van
maarschalk Mannerheim LU p. 5253. Wäinö Aaltonen maakte dit sobere grafmonument
van glanzend bruin marmer. Het is een uitgelezen plek, met een prachtig uitzicht
over de baai. Aan de rechterkant van de Hietaniemenkatu is ook een
dierenbegraafplaats. Vervolgens loopt de weg dood op het water bij het strand
van Hietaranta. Dit brede, door schaduwrijke bomen beschutte zandstrand is een
geliefd recreatieoord.
Ambassadewijk, oude winkelbuurt en villawijk Eira
Het hooggelegen stadsdeel Kaivopuisto ('Bronpark') met zijn rijk beschaduwde
lanen biedt schitterende doorkijkjes en uitzichten over het water. Het is een
heerlijke buurt om per (huur)fiets te verkennen, ook al moet u hier en daar
flink omhoog trappen. Zowel de oude winkelstraten met boetieks als Bulevardi en
de andere in de buurt van de oude opera zijn door het drukke stadsverkeer wat
minder gemakkelijk per fiets te doorkruisen. Hier is het dus uitkijken geblazen.
aivopuisto en Mannerheimmuseum
Kaivopuisto ligt op een schiereiland. Een Fins zakenman, Henrik Borgström, liet
hier omstreeks 1830 een luxueus kuuroord bouwen voor de Russische aristocratie.
Helsinki was destijds erg in trek bij de elite, omdat politieke omstandigheden
het reizen buiten het tsarenrijk verhinderde. Een stoomboot verbond het
schiereiland met SintPetersburg en Tallinn. Toen Alexander I1 het reisverbod na
afloop van de Krimoorlog (18541856) ophief, verloor Kaivopuisto veel van zijn
oorspronkelijke luister. Maar als deftige stadswijk voor diplomaten heeft het
zijn aanzien behouden. Het kuurcomplex is in 1944 bij een bombardement verwoest.
Uitsluitend het hoofdgebouw staat nog overeind.
Aan het water langs de Ehrenströmintie verrijst een monumentaal vrouwenbeeld van
de beeldhouwster Essi Renwall dat het FinsRussische verdrag van 1968 gedenkt.
MANNERHEIMMUSEUM
De trap daartegenover voert naar het Mannerheimmuseum. De witte villa (1873) aan
de Kalliolinnantie 14 was de residentie van de veldmaarschalk. Mannerheim m p.
5253, die er al 18 jaar woonde toen de Finse Rijksdag hem de villa in 1942
schonk. Nu is het een museum met kunstschatten, onderscheidingen, kleren en
bezittingen van Mannerheim. Het huis is op vrijdagen en in het weekend
opengesteld voor bezoekers. Een paar huizen verder bevindt zich de pittoreske
Cygnaeus Galerie, uit ca. 1865, met 19deeeuwse Finse kunstwerken. In de statige
villa's zijn verschillende ambassades gevestigd waaronder die van België. De
uiteenlopende bouwstijlen weerspiegelen de herkomst van de diplomatieke
vertegenwoordigingen.
STEDELIJK KUNSTMUSEUM
De belangrijkste attractie op dit eiland is het openluchtmuseum, in 1909
aangelegd. Het is onderdeel van het Fins Nationaal Museum. Zo'n honderd gebouwen
uit alle delen van Finland geven een beeld van het leven in de 18de en 19de
eeuw. Er zijn boerderijen, rooksauna's, molens, graanschuren, kerkboten, een
winkel en een landhuis. In de houten kerk van Karuna (1685) wordt veel getrouwd.
OPENLUCHTMUSEUM OP SEURASAARI.
In de zomer zijn er concerten, volksdansen, folkloristische evenementen en wordt
het midzomerfeest gevierd. Kinderen kunnen er ponyrijden en op open vuur
worstjes grillen. De traditionele wijze waarop het vuur wordt aangestoken, is
zelfs voor de inwoners van Helsinki een goed bewaard gebleven geheim. Aan de
westkant van Seurasaari kan worden gezwommen en er is een zomerrestaurant. Aan
de open zeezijde zijn naaktstranden, voor vrouwen en mannen afzonderlijk. In de
winter wordt er een demonstratie gegeven van het maken van een Laavuslaapplaats
van takken en dennennaalden. Vooral Finse boeren maken veelvuldig gebruik van
dergelijke eigenhandig gecreëerde rustplaatsen in het bos.
Esplanadi en Havis Amanda
Oude huizen
Ouspensky
kathedraal
Het glooiende Sibeliuspark ligt bij de tribune van de roeibaan achter de
strandboulevard; de Mechelininkatu loopt dwars door het park. Midden tussen het
groen rijzen de glanzend stalen orgelpijpen omhoog van het Sibeliusmonument, een
bedevaartsoord voor de muziekliefhebbers. De eigenzinnige beeldhouwster Eila
Hiltunen plaatste de kop van de componist, geportretteerd met zijn hoofdhaar dat
hij al op jeugdige leeftijd verloor, aan de basis van haar sprankelende creatie
uit 1967.
