KRONBORG     

HAMLETS CASTLE: KRONBORG

Het klinkt geloofwaardig en de gidsen doen hun uiterste best de gast ervan te overtuigen dat de prins met het droeve lot inderdaad hier op de wallen zijn dode vader ontmoette, dat hij hier vertwijfeld heeft uitgeroepen dat er 'something rotten' was in 'the state of Denmark'. Jammer genoeg is er in de Deense geschiedenis geen Hamlet te vinden, geen sprake van een koning die door zijn broer vermoord werd. Ja, Saxo Grammaticus noemt in zijn kronieken een zekere Amled en de overlevering wil dat deze prins van het Biland Mors voldoet aan de beschrijving van Shakespeare (in historisch opzicht althans). Zo die Amled ooit echt bestaan heeft, dan nog is het onzeker of Shakespeare van de legende op de hoogte was. In ieder geval leefde deze figuur ver voor Shakespeares tijd (5e eeuw?) en ver voor de tijd van Krogen, de voorganger van het slot Kronborg. Shakespeare heeft Helsingør ook nooit bezocht. Waarschijnlijk wist hij wel van het bestaan af. De hoge tolgelden die hier geheven werden, waren in heel Europa berucht en de pracht van het slot werd alom geroemd.

De Øresundtol bleef tot 1857 (!) gehandhaafd, al hadden Zweedse schepen na de inlijving van Skåne vrije doorvaart. Met de voltooiing van de Kronborg in 1585 als lustslot en vesting, mooier dan het vroegere slot Krogen maar even dreigend, verwierf Helsingør (de nieuwe naam voor Ørekrog) de status van koninklijke residentie. Helsingør werd een welvarende stad en bleef dat; pest, oorlogen en branden ten spijt. De verstedelijking van de kust van de Øresund en de daarmee gepaard gaande verbetering van de verbinding met København, behoedden de stad voor het verval dat na de oorlog met Engeland dreigde. Nu is Helsingør vooral een belangrijk verkeersknooppunt, een schakel in de verbinding tussen het vasteland en Zweden. De veerponten naar Helsingborg, 4 km hiervandaan, behoren tot de drukste van Europa. Plannen om hier een vasteoeververbinding (brug of tunnel) aan te leggen, hebben het niet gehaald. Nu het zeker is dat die voor de economie zo belangrijk geachte verbinding met Zweden onder København door gaat lopen, wacht men gespannen af in hoeverre dat de positie van Helsingør zal aantasten. Toerisme en industrie vormen gezamenlijk een flinke bron van inkomsten en de scheepswerf is de belangrijkste werkgever.

Voor de bouw van het nieuwe slot Kronborg (afzonderlijke of gecombineerde entreebiljetten voor slot, museum en kazematten) werd de opdracht gegund aan een bouwmeester uit de door Frederik II zo bewonderde Nederlanden. Het resultaat was een imposant product van Vlaamse renaissance op vreemd grondgebied, geheel bekostigd uit de opbrengst van de tolheffing (hetgeen ons een idee geeft hoe diep de reders in de buidel moesten tasten).
 In 1629 brand de Kronborg volledig uit; alleen de slotkapel bleef gespaard. Christian IV liet het slot nauwkeurig herbouwen door Hans van Steenwinckel de Jongere, ondanks bezwaren van zijn raadgevers, die de bodem van de schatkist al konden zien. Alleen de grote toren in de noordwesthoek kreeg een bescheidener aanzien. Voor het interieur bleef weinig geld over. We kunnen alleen maar gissen hoe het er voor de brand heeft uitgezien. Wat er in 1629 werd neergezet, werd later door de Zweden voor een groot deel leeggeroofd, op enkele tapijten (die de brand hadden overleefd) en kleinere interieurstukken na. Het verarmde koningshuis kon de pracht en praal niet herstellen, liet de Kronborg aan zijn lot over en richtte het slot uiteindelijk als kazerne in. Pas in de 20e eeuw is iets van de grandeur teruggebracht.

Bij het binnenkomen merkt u al direct dat de Kronborg in de eerste plaats toch een vesting is. U moet over de buitenste slotgracht heen via de Kronværksport van Lambert van Haven (1690), loopt dan langs de binnenste slotgracht en via de kleine slotpoort uit 1644 naar het kleine binnenhof.
 De belangrijkste zalen en kamers in de Kronborg vindt u op de eerste verdieping. Aan de noordzijde zijn dat de koninklijke verblijven, aan de zuidzijde de immense danszaal (62 x 11 m). Het interieur bestaat voor een groot deel uit 17e-eeuws meubilair dat bij de restauratie van 1925-1932 van elders is gehaald.
 In de danszaal grotendeels een reconstructie en de gang die daarheen leidt hangen schilderijen van weinig bekende meesters die eigenlijk bestemd waren voor de Rosenborg in København (ca. 1620). Bij feestelijke gelegenheden werden in de zaal kostbare tapijten opgehangen. Gedurende de rest van het jaar werden zij opgeslagen in magazijnen en daaraan is te danken dat zij de brand hebben overleefd. Niettemin zijn er van de 40 gobelins maar 14 teruggevonden; de helft daarvan hangt in het Nationalmuseum in København, de overige zeven vindt u in de kleine zaal. Ze werden hier in Helsingør geweven (1581-1586) onder leiding van de Antwerpenaren Hans Knieper (ontwerper) en Anton de Corte. De hele reeks portretteert een honderdtal Deense koningen in vol ornaat. De overige gobelins in de Kronborg stammen uit Vlaamse ateliers.

Onder de grote zaal vindt u de slotkapel die zoals gezegd in 1629 slechts beperkte schade opliep. Ook hier is weinig origineels meer te vinden in het interieur. De overige zalen zijn voor een groot deel ingericht als Handels- og Søfartmuseum, een museum voor de koopvaardij waarin het verleden van de Deense commerciële zeevaart, de tolheffingen en de handel met de overzeese rijksdelen van na de Vikingperiode in beeld worden gebracht met onder meer een prachtige collectie scheepsmodellen. In de kazematten onder het slot staat een groot stenen beeld (1907) van Denemarkens 'beschermheer', de legendarische Holger Danske, in de diepe, duistere kelder waar niemand komt.