|
| |
FOTOCOLLAGE
Prehistorie in Carnac
Nog voor het middaguur zijn we op weg naar Carnac, waar we zeker een uur later
aankomen. We kunnen het plaatsje niet direct vinden, want het staat echt nergens
aangegeven. Uiteindelijk komen we er toch zonder echt veel dwaalwegen gevolgd te
hebben. Het valt behoorlijk tegen. De menhirvelden zijn dor en grijs en weinig
aantrekkelijk. Jos vond ze zelfs geen foto waard. Teleurgesteld verlaten we dit
oord, dat tot onze verrassing geheel in het teken stond van toerisme, water- en
strandtoerisme dan wel te verstaan, want Carnac Plage is een van de
topbadplaatsen aan dit deel van de kust dat de Baai van Morbihan aan de Golf van
Biskaje heet.
FOTOGALERIJ CARNAC
(Klik op een fotootje voor een vergroting.)
CARNAC
Zeg 'Carnac', en in de collectieve verbeelding verschijnen 3000 naar de hemel
gerichte stenen. Er zijn nauwelijks meer inwoners dan stenen - zeg zo'n 4500 -
die u 's zomers moet vermenigvuldigen met 10 of 15, meer dan 100 hotels en
restaurants, een twintigtal campings, een centrum voor thalasso - therapie, vijf
stranden, meer bars dan u lief is en elk jaar een bovengemiddelde hoeveelheid
zon. Dat is Carnac. De eerste badplaats van de Morbihan biedt, een gelukkig
mengsel van cultuur en ontspanning: Bretonse charme met een vleugje Parijs in de
zomer.
DE MEGALIETEN
De grote stenen die Carnac en omgeving markeren zijn de getuigen van bewoning in
het Neolithicum, maar de eerste menselijke nederzettingen zijn nog ouder. Kelten
en Romeinen volgden elkaar op en daarna kwam het christendom met zijn heiligen
uit Ierland. De rijen reuzenstenen (‘alignements’) hebben dus al deze volkeren
zien passeren en hangen vrijwel zeker samen met godsdienstige ceremonies. In de
loop der tijd zijn de stenen gepolijst door het weer, maar de precisie van hun
opstelling en de moeite die het moet hebben gekost om ze op hun plaats te
krijgen verbazen nog steeds. Pas sinds de 19e eeuw tonen de onderzoekers
gedetailleerde belangstelling voor het ontstaan van dit erfgoed.
De Schot James Miln met name heeft de weg vrijgemaakt voor talrijke opgravingen waarvan de
resultaten - samen met andere vondsten - nu worden tentoongesteld in het museum
dat zijn naam draagt. Maar ook zonder historisch - wetenschappelijk onderzoek
oefenen de steen rijen van Carnac een ongeëvenaarde aantrekkingskracht uit. Die
fascinatie verklaart voor een deel ook de niet altijd gefundeerde interpretaties
van het fenomeen. De meest gangbare theorie is dat de richting van de steen
rijen is gebaseerd op de zonsopgang tijdens de equinox (als dag en nacht even
lang duren: 21 maart en 21 september) en de zonnewende (21 juni en 21 december).
Daarmee zouden de steenrijen (ook) een astrologische betekenis hebben. Kermario,
Kerlecan, Ménec en andere steenrijen zouden dan niets anders zijn dan een
gigantische openluchtkalender. |
Staande stenen
(Carnac)
Parallelle stenenrijen,
wellicht bedoeld als de route van prehistorische begrafenisprocessies
"Hoe kan het dat de Romeinen verdwenen, terwijl het ras der primitieve
bouwers is gebleven?"
James Miln, 19e-eeuwse oudheidkundige
Bond het stadje Carnac in zuidelijk Bretagne bevindt zich de rijkste
concentratie prehistorische monumenten in Europa. Dit gebied is niet alleen
opmerkelijk door de hoeveelheid restanten - meer dan drieduizend staande
stenen - maar ook door de variëteit ervan. U vindt er rijen stenen,
ganggraven, tumuli (grafheuvels), dolmens (kamergraven) en versierde stenen.
De meeste dateren uit de laatneolithische periode, circa 4500 v.Chr.
De opvallendste monumenten zijn de rijen parallelle stenen. Sommige hiervan
zijn heel groot - zo bestaat die van Kermario uit 1019 stenen, opgezet over
een afstand van meer dan 900 meter. Er bestaan vele legenden over de
oorsprong van deze rijen, maar volgens de populairste is het een leger van
Romeinse soldaten, in steen veranderd door een plaatselijke heilige,
Sint-Kornely (een grotendeels mythische figuur). Hun ware oorsprong en hun
eigenlijke doel zijn echter moeilijk te bepalen. Sommige archeologen
beschouwen ze als een soort openluchtkalender, gebaseerd op astronomische
waarnemingen. Het probleem met deze visie is dat de rijen niet precies recht
zijn en dat er in diverse perioden stenen lijken te zijn bijgeplaatst.
Aannemelijker is misschien de theorie dat de rijen waren bedoeld als
processiewegen, verbonden met begrafenisrituelen. Deze opvatting wordt
gesteund door het feit dat de oude namen van twee van de voornaamste rijen
sterk zijn geassocieerd met begrafenissen. Kermario en Kerlescan betekenen
respectievelijk Huis van de Doden en Huis van Verbranding.
Carnac heeft maatregelen moeten nemen voor het behoud van de monumenten. De
belangrijkste zijn nu omheind en bezoekers kunnen gebruikmaken van
kijkplatforms. Megalithen komen echter zoveel voor in dit gebied, dat vele
nog altijd gewoon toegankelijk zijn.
MEGALIETEN
De verbazingwekkende hoeveelheid verschillende megalieten die in
Bretagne gevonden, vooral langs de zuidkust, blijven fascinerend
voor archeologen die graag het mysterie van deze granieten
monumenten uit 5000 tot 2000 v.C. willen onthullen.
Ze zijn bedrieglijk eenvoudig, maar indrukwekkend om te zien en
onze enige verbinding met een beschaving waarover we heel weinig
weten. Als onuitwisbare sporen op het land zijn dit de oudste
nog bestaande voorbeelden van stenen architectuur, een van de
eerste culturele prestaties van de oermens.
EEN WERELD VOOR REUZEN
Deze monumenten werden megalieten genoemd omdat het letterlijk
'grote stenen' waren, zo groot dat ze in de fantasiewereld van
de Bretonse legende als het werk van reuzen of feeën werden
beschouwd. Vandaar de naam Roche aux Fees, zoals een van de
mooiste dolmens van Bretagne wordt genoemd, die is gemaakt van
enorme blokken stenen schist.
De plaatsing van de megalieten — die maximaal 45 ton wegen —
wijst op het gebruik van arbeidskrachten en uiteraard het
bestaan van uitgebreide maatschappelijke structuren waardoor
deze uitzonderlijke onderneming gezamenlijk kon worden
georganiseerd.
EEN STENEN ERFENIS
Aangezien er vooral in Bretagne volop megalieten zijn, komen de
woorden waarmee de diverse soorten worden aangeduid uit het 18de
eeuwse Bretons. Menhir bijvoorbeeld is samengesteld uit men
(steen) en hir (lang). Er staan meer elan 5000 van deze
reuzenstenen in Bretagne, hetzij alleen of in groepen zoals de
alignements of de halfronde of ronde cromlechs. De hoogte en de
vorm varieert nogal.
Dolmens ('stenen tafels' in het Bretons) bestaan uit grote
platen rustend op staande stenen. Ze zijn af en toe versierd met
gravures. Soms ligt er een gang voor of zijn ze begraven onder
een grafheuvel van steen of aarde en zijn ze toegankelijk via
een overdekte doorgang. Dan wordt het geheel een tumulus
genoemd. De beroemdste is de Tumulus de Barnenez bij Morlaix.
HET MYSTERIE BLIJFT
Deskundigen hebben lang gedebatteerd over het doel van
megalieten zonder dat ze tot een
duidelijke conclusie zijn gekomen. Iedereen is het er min of
meer over eens dat ze zijn verbonden met godsdienstige
praktijken, maar veel kernvragen blijven onbeantwoord. De
dolmens zijn ongetwijfeld graven, maar van wie? De menhirs zijn
nog geheimzinniger. Waren het grensstenen? Wegwijzers? Hadden ze
te maken met een snort astronomische studio? Zullen ze — kunnen
ze — het geheim ooit onthullen?
|
   |
